મહાભારત માર્ગદર્શક મહાકાવ્ય

ધન, સત્તા, હોદ્દો તો ઠીક, જ્ઞાન અને તપ સુદ્ધાં વધે એ સાથે ચડિયાતા હોવાની લાગણી પ્રબળ બની શકે અને એ લાગણી સાથે ક્રોધ પણ વધી શકે. પછી માણસને સહેજ પણ ઓછો આદર મળે કે નાનુંએવું અપમાન થાય તો પણ એ આસાનીથી ક્રોધની ચુંગાલમાં ફસાઈ શકે.

- દીપક સોલિયા

પૃથ્વી પરથી સમગ્ર નાગવંશનો નાશ કરવો કે નહીં? આવો મહત્ત્વનો નિર્ણય લેતાં પહેલાં રાજા જનમેજય પોતાના પિતા પરીક્ષિતના મૃત્યુ વિશે અને નાગવંશના દોષ વિશે આખી વાત બરાબર જાણવા-સમજવા માગતો હતો. એણે મંત્રીઓ પાસેથી પિતાના મોત વિશે પૂરેપૂરી વિગતો માગી. મંત્રીઓએ વિગત આપી.

વાત એમ હતી કે આદર્શ અને ન્યાયી રાજા પરીક્ષિત એક વાર જંગલમાં વીંધેલું હરણ શોધી રહ્યા હતા ત્યારે એમણે મુનિ શમીકને જોયા. એમણે શમીકને હરણ વિશે પૂછ્યું. મુનિએ મૌનવ્રત લીધેલું. એ કંઈ બોલ્યા નહીં. પરીક્ષિતે આજુબાજુમાં જોયું. ત્યાં એક મરેલો સાપ પડ્યો હતો. ભૂખ્યા, તરસ્યા અને થાકેલા પરીક્ષિતે બાણની અણી પર એ મરેલા સાપને ઉઠાવ્યો અને કશું વિચાર્યા વિના એ સાપ મુનિના ખભે નાખીને એ ત્યાંથી જતા રહ્યા.

એ મુનિનો દીકરો ઘોર તપસ્વી હતો. પરીક્ષિતે મુનિના ખભે સાપ નાખ્યો એ વખતે મુનિનો આ દીકરો ઘર તરફ આવી રહ્યો હતો. રસ્તામાં જ એને મિત્ર પાસેથી ખબર પડી કે રાજા પરીક્ષિતે એના પિતાના ગળે સાપ ભેરવ્યો હતો. પિતાના અપમાન વિશેની વાત જાણતાંની સાથે જ એ મુનિપુત્રએ હથેળીમાં જળ લઈને શાપ ઉચ્ચાર્યો: ‘મારા વૃદ્ધ પિતાની ડોકમાં જેણે સાપ નાખ્યો છે એ કુરુવંશને કલંકિત કરનારા રાજાને ભયંકર ઝેરવાળો અને તીક્ષ્ણ તેજવાળો તક્ષક નાગ આજથી સાતમી રાતે યમલોકમાં પહોંચાડશે.’

પછી એ મુનિપુત્ર ઘરે પહોંચ્યો. પિતા શમીક મુનિ હજુ એ જ અવસ્થામાં બેઠા હતા. એમના ખભે મરેલો સાપ હતો. એ જોઈને દીકરો ફરી ક્રોધથી ધ્રૂજવા લાગ્યો. એણે પિતા સાથે વાત કરી અને આવી કુચેષ્ટા કરનારા રાજા પરીક્ષિતને આપેલા શાપ વિશે કહ્યું.

કાશ્યપ ખરેખર પરીક્ષિતને તક્ષકદંશ પછી સાજા કરી દે તો ‘તક્ષકદંશ એટલે નિશ્ચિત મૃત્યુ’ એ સમીકરણ ખોટું ઠરે અને તક્ષકની શાખ અને ધાક પર પાણી ફરી વળે.