અફલાતૂન જળસંપત્તિ ધરાવતો આ દરિયો કેમ બન્યો છે યુદ્ધ અને ચાંચિયાગીરીનું કેન્દ્ર?

અતિશય માત્રામાં સોડિયમ અને અમુક પ્રકારના બૅક્ટેરિયા ધરાવતું આ દરિયાઈ પાણી ક્યારેક લાલ રંગ ધારણ કરી લે છે. સુએઝ કૅનાલ બની ત્યારથી રાતો સમુદ્ર વૈશ્વિક વ્યાપારનો મહત્ત્વનો રૂટ છે. જો કે અત્યારે ઈઝરાયલ-હમસ યુદ્ધને કારણે આ દરિયામાંથી પસાર થતાં અનેક જહાજ લૂંટફાટ અને પેલેસ્ટિન સમર્થક આતંકીઓના ડ્રોન હુમલાનો શિકાર બની રહ્યાં છે.

- નિતુલ ગજ્જર

થોડી વાર કલ્પના કરી જુઓ કે આપણે આજથી ૧૬૦–૧૭૦ વર્ષ પહેલાંના સમયમાં જીવી રહ્યા છીએ. ઈંગ્લૅન્ડ, પોર્ટુગલ, ફ્રાન્સ, સ્પેન, હોલૅન્ડ સહિતના દેશોના વેપારીઓનો એશિયા સાથે મોટો કારોબાર ચાલે છે. ભારત, બર્મા, થાઈલૅન્ડ, મલયેશિયા, જાવા-સુમાત્રા, વગેરે દશોમાંથી વહાણો દ્વારા કાચો માલ યુરોપના દેશોમાં પહોંચે છે. ત્યાંની ફૅક્ટરીઓમાં જુદી જુદી વસ્તુ તૈયાર થઈ એમાંથી ઘણીખરી જહાજોમાં ભરી ભરીને એશિયામાં ઠાલવવામાં આવે છે.

એ વખતે યુરોપ અને એશિયા વચ્ચે આવ-જા કરતાં જહાજોને એક ખેપ કરતાં ઘણો સમય લાગતો. એનું કારણ એ હતું કે આ વહાણોએ આફ્રિકા ખંડની પ્રદક્ષિણા કરીને, એના એકદમ દક્ષિણ તરફના બંદર કૅપ ઑફ ગુડ હોપ થઈને અવરજવર કરવી પડતી. આ પ્રવાસ લાંબો તો હતો જ, સાથે ખૂબ થકવી દેનારો અને ખતરાથી ભરપૂર પણ હતો.

છેવટે વર્ષ ૧૮૫૮માં ફર્ડિનાન્ડ દ લેસેપ નામના ઈજનેરને બે સમુદ્રને એક નહેર (કૅનાલ)થી જોડવાનું સૂઝ્યું. એ નહેર એટલે યુરોપની દક્ષિણે આવેલા ભૂમધ્ય સમુદ્ર (મેડિટેરિયન સી) અને રાતા સમુદ્ર (૨ેડ સી)ને જોડતી સુએઝ કૅનાલ. ૧૮૫૯માં કૅનાલનું નિર્માણકાર્ય શરૂ થયું અને દાયકા બાદ (૧૮૬૯)માં એ પૂર્ણ થયું. આ નહેર ૧૯૩.૩ કિલોમીટર લાંબી અને આશરે બાવીસ મીટર ઊંડી છે. આ કૅનાલને કારણે યુરોપ જતાં-આવતાં જહાજોએ આફ્રિકા ખંડનો ચકરાવો મારવાની જરૂર રહી નથી. મેડિટેરિયન સી એટલે ભૂમધ્ય સમુદ્ર અને રાતા સમુદ્રમાંથી પસાર થઈ આ જહાજો ઘણો સમય બચાવી શકે છે. એને કારણે-આ કૅનાલને લીધે યુરોપ અને એશિયા, ઑસ્ટ્રેલિયા, આફ્રિકાના પૂર્વ તરફના દેશો અને મિડલ ઈસ્ટના વિસ્તારો સુધી પહોંચવાનું સહેલું બન્યું છે.