મજાક તલવાર જેવી હોવી જોઈએ, પણ લાકડાંની!

અરે ભાઈ એ તો , હું મજાક કરતો'તો!

- હર્ષદ પંડ્યા ‘શબ્દપ્રીત'

બ્રિટિશરાજ સમયે મુંબઈમાં જન્મેલા ટેરેન્સ વ્હાઇટ દ્વારા લખાયેલું પુસ્તક The once And Future King રાજકીય અને પારિવારિક મજાક સમજવા માટે વાંચવા જેવું છે. આ પુસ્તકમાં મજાની વાત તો એ કરવામાં આવી છે કે, ‘આ દુનિયામાં દર સો માણસોમાંથી એક શાણો માણસ હોય છે, નવ મજાકિયા સ્વભાવના અને બાકીના નેવું મૂર્ખાઓ હોય છે. પેલા નવ મજાકિયા હોય છે એ સૌ પ્રેક્ટિકલ થઈને રાજકારણીઓ બની જાય છે. પેલો એક શાણો માણસ ટોળાંથી અલગ રહી પોતાની જાતને સાહિત્ય કે ફિલોસોફી જેવા વિષયોને હવાલે કરી દે છે. જ્યારે બાકીના નેવું મૂર્ખાઓ, પેલા નવ મજાકિયાઓના વાઇ૨સમાં આવી જાય છે અને શબ્દો, સૂત્રો, રાજકીય મંત્રો કે વચનોનાં પ્રવચનોની માયાજાળમાં મ્હાલતા થઈ જાય છે!’

મજાકની આ જ તો મજા છે!

આપણાથી બોલવામાં કશુંક બફાઈ ગયું હોય ત્યારે “આ તો હું મજાક ક૨તો'તો!” એમ કહીને છટકી જઈએ છીએ. છટકી જવાની પણ એક મજા છે. પછી, એ મજા જવાબદારીમાંથી છટકી જવાની હોય, કે નાની મોટી કોઈ ફ૨જ અદા ક૨વામાંથી છટકી જવાની હોય!

રાજકારણીઓને મજાક ક૨વાનો અધિકાર છે. જેની મજાક જેટલી ઊંચી રાજકારણીઓમાં એ ભાઈ એટલો ઊંચો સાબિત થાય! આમ તો હું કશાય ભેદભાવમાં માનતો નથી. સમાજની એક વ્યવસ્થા ખાતર પુરુષ અને સ્ત્રી એમ બે વિભાગ હોય એ ઓળખ પૂરતું જરૂરી છે, પણ ‘રાજકારણી’ શબ્દ તો ‘નેતા’ કે “નેતી’ કોઈ પણ માટે કોમન છે. આ અર્થમાં રાજકારણીઓ માટે હું ‘બાઈ’ કે ‘ભાઈ’ એવા શબ્દભેદ, અર્થભેદ કે લિંગભેદ નથી પાડતો. એનો અર્થ એ થયો કે આ લોકો સાધુ સમાજ કરતાં એક વહેંત ઊંચા સાબિત થયા. સાધુસમાજમાં હજુ પણ ‘સાધુ’ અને ‘સાધ્વી’ એવા લિંગભેદ છે. ખરેખર રાજકારણીઓ સાધુઓ કરતાં ઊંચા છે.

આપણે ત્યાં મજાક-મજાક રમવાની રમત આજથી નથી, આ તો મહાભારત કાળથી ચાલી આવી છે - દ્રૌપદીએ મજાક-મજાકમાં જ દુર્યોધનને કહેલું કે, આંધળાનાં સંતાનો આંધળા જ હોય અને એમાંથી આપણને મોટું મહાભારત મળ્યું. આના ૫૨થી એમ કહી શકાય કે કેટલીક મજાક પ્રોડક્ટિવ હોય છે!