ભારત રત્ન અને નિશાન-એ-પાકિસ્તાન સાથે જોવા છે?

બે દેશના આ બે સર્વોચ્ચ નાગરી એવૉર્ડ મેળવનારા એકમાત્ર રાજકીય મહાનુભાવ છે મોરારજીભાઈ દેસાઈ. હમણાં જ એમની જન્મતિથિ નિમિત્તે ‘ચિત્રલેખા’એ લીધી અમદાવાદસ્થિત ‘મોરારજી દેસાઈ મ્યુઝિયમ’ની મુલાકાત, જે છે આવાં બે ટોચનાં સમ્માન સાચવતું એક અજોડ સ્થળ.

- મહેશ શાહ (અમદાવાદ)

આવર્ષે જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરીના દિવસોમાં કેન્દ્ર સરકારે વારાફરતી | પાંચ મહાનુભાવોને ભારત રત્ન જાહેર કરી એક પ્રકારે વિક્રમ સર્જી દીધો. આ અગાઉ ક્યારેય એક વર્ષમાં આટલી મોટી સંખ્યામાં ભારત રત્ન એવૉર્ડ આપવામાં આવ્યા નથી.

બધા જાણે જ છે કે ભારત રત્ન એ આપણા દેશનું સર્વોચ્ચ નાગરી સમ્માન છે. એ રીતે નિશાન-એ-પાકિસ્તાન એ પાકિસ્તાનનો સર્વોચ્ચ સિવિલિયન એવૉર્ડ છે. ગયા વર્ષે દાઉદી વહોરા સમાજના વડા સૈયદના મુફદ્દલ સૈફુદ્દીનને, તો એ અગાઉ જાણીતા ફિલ્મઅભિનેતા દિલીપ કુમારને પાકિસ્તાનનો સર્વોચ્ચ નાગરી એવૉર્ડ એનાયત થયો છે. જો કે એનીય પહેલાં પાકિસ્તાને કોઈ ભારતીય નાગરિકને આ એવૉર્ડ આપ્યો'તો, એ હતા ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન મોરારજીભાઈ દેસાઈ. ૧૯૭૭માં મોરારજીભાઈ વડા પ્રધાન બન્યા એ પછી એમણે બે દેશ વચ્ચે સંબંધ સુધારવા માટે જે પહેલ કરી એ માટે ૧૯૮૮માં આ એવૉર્ડ માટે એમને પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા.

અમદાવાદસ્થિત ’ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ'ના સંકુલમાં જ બન્યું છે મોરારજી દેસાઈની સ્મૃતિમાં આ મ્યુઝિયમ.

જોવાની વાત એ છે કે મોરારજીભાઈને ભારત રત્ન એ પછી (૧૯૯૧માં) મળ્યો! આમ બે પડોશી, પણ આમ બે દુશ્મન દેશના ટોચના એવૉર્ડ મળ્યા હોય એવા મોરારજીભાઈ પહેલા અને અત્યાર સુધીના એકમાત્ર રાજકીય મહાનુભાવ. મોરારજીભાઈનો જન્મદિન હમણાં જ (૨૯ ફેબ્રુઆરીએ) ગયો. આપણા

શરૂઆતના કેટલાક વડા પ્રધાનના અંતિમસંસ્કાર દિલ્હીમાં થયા હતા અને એમની સમાધિ પણ દિલ્હીમાં છે, પરંતુ મોરારજીભાઈની અંતિમવિધિ અમદાવાદમાં સાબરમતી નદીના કિનારે થઈ હતી અને ત્યાં જ એમની સમાધિ છે, જેને અભય ઘાટ નામ આપવામાં આવ્યું છે.

બે અમદાવાદમાં એમ તો મોરારજીભાઈનું મ્યુઝિયમ પણ છે. એમને મળેલા સર્વોચ્ચ એવૉર્ડ જોવા હોય તો તમારે અમદાવાદસ્થિત ગૂજરાત વિદ્યાપીઠમાં જવાનું.

રાષ્ટ્રના મોરારજીભાઈનો જન્મ દક્ષિણ ગુજરાતના વલસાડ જિલ્લાના ભદેલી ગામમાં, પણ અમદાવાદ સાથે એમનો સંબંધ ખાસ્સો લાંબો રહ્યો. પહેલી સરકારી નોકરી (૧૯૧૮), ગૂજરાત વિદ્યાપીઠના કુલનાયક (૧૯૪૮) અને એ પછી વિદ્યાપીઠના કુલપતિ (૧૯૬૩). આ જ વિદ્યાપીઠના સંકુલમાં ૨૦૦૩માં મોરારજીભાઈની સ્મૃતિમાં મ્યુઝિયમ બન્યું હતું.