'Hen Wlad fy Nhadau'yn codi'r to cyn gemau rhyngwladol

Ond nid yw'r gân yn cael ei chydnabod fel yr anthem genedlaethol swyddogol

- GAN ERYL CRUMP

ROEDD clywed Hen Wlad fy Nhadau yn cael ei chanu gan y dorf cyn gêm bêl droed ryngwladol Cymru yr wythnos diwethaf a'r gêm rygbi dridiau'n ddiweddarach yn wefreiddiol ac yn gwneud i'r blew bach godi ar fy ngwar. Ond nid yw'n cael ei chydnabod fel anthem genedlaethol yn swyddogol.

Ysgrifennwyd geiriau Hen Wlad Fy Nhadau gan Evan James o Bontypridd a'r dôn gan ei fab, James, yn 1856. Fe ddaeth yn boblogaidd mewn digwyddiadau fel cyngherddau ac Eisteddfodau ac mewn rhaglenni o'r cyfnod cyfeirir at "ganu'r National Song".

Ond fe ddaeth Hen Wlad fy Nhadau i amlygrwydd ehangach pan gafodd ei chanu ym Mharc yr Arfau, Caerdydd yn 1905 cyn gêm rygbi rhwng Cymru a Seland Newydd. Roedd y Crysau Duon wedi chwarae, ac ennill, 34 o gemau ar eu taith i wledydd Prydain a chyn pob gêm wedi perfformio Haka.

Cyn y gêm bu trafodaeth am ymateb addas i'r Haka ac awgrymwyd mai priodol fyddai canu Hen Wlad Fy Nhadau. Daeth yr awgrymiad yn drafodaeth genedlaethol gyda straeon yn y wasg yn annog cefnogwyr i ymuno â'r chwaraewyr unwaith byddai'r Haka wedi'i gwblhau. Er mor boblogaidd yr awgrym nid oedd cynllun swyddogol ac roedd yn aneglur fyddai'r dyrfa'n ymateb o gwbl.