ખેલો, ખિલાઓ ઔર મોજ કરો...,

બુદ્ધિને પડકાર, મનને ઉત્તેજના તથા હૃદયને આનંદ આપતી નોખી-અનોખી પઝલ્સ નાનપણમાં બધા રમ્યા હશે. આજના ગેજેટ યુગમાં આવી પઝલ્સનું ચલણ ઓછું થઈ રહ્યું છે ત્યારે મળીએ એવા મનુષ્યને જેમણે દુનિયાભરની અલભ્ય પઝલ્સ એકઠી કરવામાં ચાર દાયકા ગાળ્યા છે.

- સમીર પાલેજા (મુંબઈ)

એ ભાઈ મુંબઈમાં ટૅક્સી ચલાવતા. પેસેન્જરની રાહ જોતાં જોતાં એ એક વાર છાપું વાંચતા હતા, એમાં એક લેખ વાંચીને એમની આંખો ચમકી. તરત ટૅક્સી સ્ટાર્ટ કરીને એ લેખમાં આપેલા સરનામે, ખિલોના ઘરમાં પહોંચી ગયા. ટૅક્સી પાર્ક કરીને ઉપર ગયા. જઈને કહેઃ મારું નામ સતીશ વાણી. આમ તો હું પાર્ટ-ટાઈમ ટૅક્સી ચલાવું છું, પણ અવનવી પઝલમાં બહુ રસ પડે છે.

એ નાનકડી ઘટનાને આજે ૪૦ વર્ષ થયાં, પણ એક કાળના ટૅક્સીડ્રાઈવર સતીશ વાણી અને એ વખતે જે સરનામે પહોંચ્યા હતા એ ચિલ્ડ્રન ટૉય ફાઉન્ડેશનના સ્થાપક-સંચાલક દેવેન્દ્ર દેસાઈની દોસ્તી અકબંધ રહી.

દેવેન્દ્ર દેસાઈ ટૉય લાઈબ્રેરીના માધ્યમથી છેવાડાનાં બાળકો સુધી રમકડાં, ગેમ્સ, વગેરે પહોંચાડવા બદલ જાણીતા છે. એ જ રીતે, સતીશ વાણી દિમાગનું દહીં કરી નાખે એવી દુનિયાભરની અવનવી મિકેનિકલ પઝલના સંગ્રાહક તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. સતીશભાઈ ટેબલ પર એમની પઝલનો સરંજામ પાથરીને એનો પડકારજનક કોયડો તમારી સામે મૂકે ત્યારે તમે મોબાઈલ ભૂલીને, એક વાર સમય-કાળનું ભાન ભૂલીને પઝલ સોલ્વ કરવા બેસી જાવ.

૬૮ વર્ષના સતીશ વાણીનું બૅકગ્રાઉન્ડ જાણીએ તો એમનો જન્મ ગુજરાતના વિજાપુર તાલુકામાં. સ્કૂલમાં એક શિક્ષકે એમને પઝલનો ચસકો લગાડેલો. કૉલેજ ભણ્યા પછી સંજોગોને કારણે ૧૯૭૮માં સતીશ વાણી મુંબઈ આવ્યા. તાડદેવમાં ફ્રૂટની દુકાન કરી. પાર્ટ-ટાઈમ ટૅક્સી પણ ચલાવવા માંડ્યા.  ૧૯૮૪માં છાપામાં કાર્ડ ગેમ વિશે એક લેખ વાંચીને પ્રાર્થના સમાજ પર આવેલા ખિલૌના ઘરમાં પહોંચી ગયા. પોતાની પાસે હતી એ પઝલ સંચાલક દેવેન્દ્ર દેસાઈને દેખાડી. પછી તો બન્નેનું એટલું જામ્યું કે સતીશ વાણી મુંબઈ છોડીને અમદાવાદ શિફ્ટ થયા ને ત્યાં ખિલૌના ઘર જેવી લાઈબ્રેરી શરૂ કરી, જેનું ઉદ્ઘાટન તત્કાલીન બિલિયર્ડ્સ ચૅમ્પિયન ગીત સેઠીએ કર્યું હતું.