મંગલ ગાઓ. ભાઈ..

સમયના વહેણમાં ઘણી ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક પરંપરા લુપ્ત થતી હોય છે, પણ પુષ્ટિમાર્ગમાં જેને પાંચમો વેદ કહે છે એ હવેલી સંગીતની પ્રાચીન પરંપરા નામશેષ થવાના મૂડમાં નથી. આ પરંપરામાં તાલીમ લેવા માટે યુવાપેઢી ખૂબ ઉત્સાહી છે. ૨૧ જૂને વિશ્વ સંગીત દિન ઊજવાઈ રહ્યો છે ત્યારે શ્રીપ્રભુની મંગળાથી શયન પર્યંતની સેવા સાથે સંલગ્ન કીર્તનપ્રથા સુરતના અગ્રણી કીર્તનિયા પાસેથી સમજવા જેવી છે.

- અરવિંદ ગોંડલિયા (સુરત)

કોઈ પણ પુષ્ટિમાર્ગી હવેલી અર્થાત્ મંદિરમાં પ્રવેશ કરો એટલે ઝાંઝ-પખવાજની સંગત સાથે સંગીતની મધુર સુરાવલી તમારા કર્ણપ્રદેશમાં મિસરી ઘોળવા લાગે. મંગલા, શૃંગાર, પલના, રાજભોગ, ઉત્થાપન, ભોગ, આરતી અને શયન એમ આઠ સેવા દરમિયાન કીર્તન થાય છે. અન્ય પ્રકારનાં સંગીતમાં બધા રસ અનુભવવા મળે, પણ હવેલીમાં ગવાતાં કીર્તનમાં માત્ર ભક્તિરસ છે. એ મનોરંજનનું સાધન નથી.

ઈતિહાસ જુઓ તો સોળમી સદીમાં ભારતમાં સંગીતની એક નવી ધારા વહી હતી, જેણે પુષ્ટિમાર્ગને ભક્તિથી તરબતર કર્યો. અષ્ટસખા દ્વારા રચાયેલાં અને ગવાયેલાં સંગીતમય પદોની સરવાણી વખત જતાં આકાશવાણીના કાર્યક્રમોમાં પ્રસ્તુત થવા માંડી ત્યારથી એને હવેલી સંગીત એવી ઓળખ મળી.

મોટા ભાગે પ્રાચીન વારસો અસ્તિત્વ સામે ઝઝૂમતો જોવા મળે. હવેલી સંગીત પણ એ જ શ્રેણીમાં હતું. જો કે અત્યારે એવા કેટલાક કીર્તનકારો છે, જે હવેલી સંગીતની હવેલીને નામશેષ થવા દેવાના નથી, ઊલટું એમના પ્રયાસોથી આ ઉજ્જ્વળ પરંપરા નવી પેઢીમાં ઝડપથી લોકપ્રિય થઈ રહી છે. સુરતના કીર્તનકાર મોહનભાઈ જમરિયાનું આ પ્રયાસમાં ઉલ્લેખનીય યોગદાન છે.

બધી માથ મોહનભાઈ હોળી અને જન્માષ્ટમી સમયે બે જાહેર કાર્યક્રમ કરે છે, જેમાં શ્રોતાઓ વિનામૂલ્યે કીર્તનશ્રવણ કરે છે. આ રીતે એ ૪૮ કાર્યક્રમો કરી ચૂક્યા છે. એમનાં પત્ની હેમલતાબહેન સહિત અનેક ગાયકો કોરસમાં એમનો સાથ આપે છે.