અહીં ચાલે છે હજારો કાચબાના કૃત્રિમ ઉછેરનું ભગીરથ કાર્ય

સિંહ અને વાઘને બચાવવા માટે થઈ રહેલા પ્રયાસની ચર્ચા સતત ચાલે છે, પરંતુ લુપ્ત થતી જતી દરિયાઈ કાચબાની એક પ્રજાતિના ઉછેર માટે સૌરાષ્ટ્ર-ગુજરાતના દરિયાકિનારે મિશન રૂપે ઝાઝા શોરબકોર વિના કામ થઈ રહ્યું છે એની ભાગ્યે જ ક્યાંય નોંધ લેવાય છે. અત્યારે ચોમાસામાં કાચબાનાં ઈંડાં મૂકવાની મોસમ શરૂ થઈ છે. દર વર્ષે કાચબાનાં હજારો બચ્ચાંઓને કૃત્રિમ રીતે ઉછેરીને સમુદ્રમાં છોડવામાં આવી રહ્યાં છે.

- દેવેન્દ્ર જાની (રાજકોટ)

કાચબાના સંવર્ધન સાથે જોડાયેલા વન વિભાગના અધિકારીઓ અને સંશોધકોના કહેવા મુજબ, અફાટ દરિયામાં પણ કાચબી સામાન્ય રીતે એનો પોતાનો જન્મ જે કિનારે થયો હોય એ સ્થળે જ ઈંડાં મકવા માટે આવે છે. દરિયામાં ગમે એટલી સફર કાપીને પણ એ આ જન્મસ્થળ શોધી લે છે. આમ પેઢી દર પેઢી કાચબા એક જ કિનારે ઈંડાં છે. સૌરાષ્ટ્ર ઉપરાંત મહારાષ્ટ્ર અને ઓડિશાના અમુક કિનારા આ માટે જાણીતા છે.

આ કિનારે રેતીના ઢૂવા પર આવીને કાચબી મજબૂત પગની મદદથી બે-અઢી ફૂટ ઊંડા ખાડા ખોદી એમાં ઈંડાં મૂકે છે. (ઘણા લોકો આ ખાડાને માળા પણ કહે છે). એક કાચબી એકસાથે ૮૦થી ૧૦૦ જેટલાં ઈંડાં મૂકે. ઈંડાં મૂકીને કાચબી એ જ રીતે, પગથી એના ઢગલા પર રેતી ધકેલી-સરકાવી ત્યાંથી તરત દરિયામાં જતી રહે. ઈંડાંનો વિકાસ આપોઆપ થાય અને નિર્ધારિત સમયે એમાંથી બચ્ચાં બહાર પણ આવી જાય. છે ને કુદરતની કરામત! હા, એટલું ખરું કે પોતાનાં ઈંડાં સલામત રહે એ માટે કાચબી બે-ત્રણ ડમી ખાડા પણ ખોદે છે, જેથી શ્વાન કે બીજાં પ્રાણી એનું ભક્ષણ કરવા આવે તો ખાલી ખાડા જોઈને પરત ફરી જાય. હકીકતમાં ઈંડાં નજીકના બીજા કોઈ માળા (ખાડા)માં હોય. કાચબા મોટા ભાગે રાત્રે ઈંડાં મૂકવા આવે છે, જેથી કિનારે કોઈ હલચલ ન હોય અથવા કોઈ અવરોધ ઊભો ન થાય.