Jeopolitiğin Yeni Yüzü ve Türkiye

Jeopolitika, devletlerin gücünü ölçmek ve dünyadaki yerlerini tanımlamak için başvurdukları temel kavramlardan biri olageldi.

- Mehmet Öğütçü

Yüzyıllar boyunca sınırlar; haritalar, deniz yolları, askeri üsler ve enerji hatları üzerinden şekillendi.

Dışişleri'nde görevli olduğum yıllarda “jeopolitika ustası” olmak, coğrafi bilgiyi stratejik akılla birleştirmek anlamına gelirdi. O dönemde İngiliz coğrafyacı Halford Mackinder'ın "Heartland" teorisi ya da Amerikalı tarihçi Alfred Mahan'ın deniz üstünlüğü yaklaşımı bizim reçetemizdi. Kıbrıs sorunu, Ermeni meselesi, Kürt dosyası, AB ve ABD ile ilişkiler, NATO içinde Yunanistan ile çekişmeler, Orta Doğu'dan uzak durma yaklaşımı hep geçmiş deneyimlerimiz ışığında şekilleniyor, ona göre tutum takınıyorduk.

Bugün ise o klasik reçeteler tek başına yetmiyor. Evet, jeopolitika hâlâ tanklar, sınırlar, enerji güzergahları ve askeri üsler üzerinden işliyor. Ukrayna'daki savaş veya Orta Doğu'daki vekalet mücadeleleri bunun en canlı örnekleri. Ancak çağ değişti; artık asıl belirleyici unsurlar yapay zeka başta olmak üzere teknoloji, finansal ağlar, iklim politikaları, enerji-su-gıda güvenliği ve toplumların algıları.

Jeopolitiğin Yeni Katmanları

Bugünün jeopolitiğini ben üç düzlemde okuyorum:

• Bildiğimiz klasik jeopolitika: Sınırlar, ordular, deniz yolları, enerji hatları.

• Biraz önce bahsettiğim yeni jeopolitikanın başlıca boyutları: Yapay zeka, teknoloji, finansal ağlar, iklim değişikliği, enerji-su-gıda güvenliği.

• Bir zamanlar pek hesaba katılmayan algısal jeopolitika: Medya, kültür endüstrisi, dijital platformlar, kolektif psikoloji.