ગ્રીન હાઈડ્રોજન છે ભવિષ્યનું બળતણ

પ્રદૂષણ અને એને પગલે ઊભી થતી બીજી અનેક સમસ્યાનો ઈલાજ હાથવગો છે, પણ અત્યારે એનો ઉત્પાદનખર્ચ બહુ વધારે છે. આગામી વર્ષોમાં એની કિંમત ઓછી થાય તો કાર્બન ઉત્સર્જનનો પ્રશ્ન પણ થોડે અંશે ઉકેલી શકાય.

- કૌશિક મહેતા

ડિયર નૅચર,

કેટલાંક રાજ્યોને બાદ કરતાં અત્યારે દેશમાં કાળઝાળ ગરમી પડી રહી છે. ગરમીનો પારો ૪૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી ઉપર જ રહે છે. દર વર્ષે સરેરાશ તાપમાન વધતું જાય છે. ધરતી વધુ ને વધુ તપી રહી છે. આવા આકરા ઉનાળામાં ક્યાંય જવું હોય તો સો વાર વિચાર કરવો પડે છે.

આ ગરમી વધી છે એના માટે આપણે ઓછા દોષી નથી. ઘરમાં ગરમીથી બચવા ઍર-કન્ડિશનર ચલાવીએ છીએ અને બહાર ગરમીમાં નીકળવું પડ્યું તો કારમાં એસી ચલાવીએ છીએ અને એ કારણે ગરમી પડવી જોઈએ એનાથી વધુ પડે. કાર્બન ઉત્સર્જન એટલી હદે વધ્યું છે કે રસ્તા પર ચાલનારા લોકોને ગૂંગળામણ થાય છે. તો પછી કરવું શું? ઉપાય શું છે? આવા પ્રશ્નો થાય એ સ્વાભાવિક છે.

આવા પ્રશ્નોના જવાબ પ્રકૃતિ પાસે છે, પણ એને આપણે એટલી બગાડી છે કે ન પૂછો વાત. બાકી, વિજ્ઞાન પાસે છે જવાબ. વિજ્ઞાન આ પ્રશ્નનો જવાબ આપવા વિવિધ વિકલ્પ આપી રહ્યું છે. એમાંનો એક આશાસ્પદ વિકલ્પ છેઃ ગ્રીન હાઈડ્રોજન.

આ શબ્દ આપણા તો કાને પડેલો લાગે છે, પણ એના વિશે આપણે બહુ ઓછું જાણીએ છીએ. ખાસ કરીને આ દિશામાં શું કામ થઈ રહ્યું છે એની માહિતી આમ આદમી સુધી પહોંચી નથી. પેટ્રોલ અને ડીઝલનો એક સરળ વિકલ્પ બન્યાં છે ઈવી એટલે કે ઈલેક્ટ્રિક વાહનો. દુનિયાની મોટા ભાગની ઑટો કંપનીએ આવાં વાહનો બનાવવાનું ક્યારનુંય શરૂ કરી દીધું છે, પણ ગ્રીન હાઈડ્રોજનના પ્રયોગો જો સફળ થયા તો આ ક્ષેત્રમાં ચમત્કાર બનતાં વાર નહીં લાગે.

અત્યારે સમસ્યા એ છે કે ગ્રીન હાઈડ્રોજન બહુ મોંઘો છે એટલે હાલના તબક્કે વ્યાપારી ધોરણે એનું ઉત્પાદન મુશ્કેલ છે અને એ કારણે વપરાશ વધારવાનું પણ શક્ય નથી. જો કે ભવિષ્યમાં એવું બની શકે કે આવાં જ વાહનો બજારમાં મળતાં હોય.

આ ગ્રીન હાઈડ્રોજન બને છે કેવી રીતે? ગ્રીન હાઈડ્રોજન ઈલેક્ટ્રોલિસિસ પ્રક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. પાણી (H,O)ને વીજળીનો ઉપયોગ કરીને હાઈડ્રોજન (H,) અને ઑક્સિજન (0,)માં વિભાજિત કરવામાં આવે છે. આ માટે ઈલેક્ટ્રોલાઈઝર નામનું સાધન વપરાય છે. ઉત્પન્ન થયેલ હાઈડ્રોજનને સંકુચિત કરી, પ્રવાહી સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત કરી અથવા પાઈપલાઈન દ્વારા સંગ્રહ અને વિતરણ કરવામાં આવે છે.