સુખનું સાયન્સ થોડા હૈ, થોડે કી જરૂરત હૈ...

આપણા દુઃખનો અનુપાત એટલો જ હોય છે જેટલું જાતને મહત્ત્વ આપીએ. જેટલું મહત્ત્વ વધુ એટલું દુઃખ વધુ. જેટલું મહત્ત્વ ઓછું, સુખની સંભાવના એટલી વધુ. આપણે જો જાતને બહુ ગંભીરતાથી લઈએ તો આપણે એવું માનતા થઈ જઈએ કે દુનિયા મારી આસપાસ ફરે છે અને સૌએ મારી ઈચ્છા, વિચાર, લાગણી, વ્યવહારનું સમ્માન કરવું જોઈએ.

- રાજ ગોસ્વામી

એક અમીર પિતા એના પુત્રને ગામડું જોવા લઈ ગયો. ત્યાં એક ખેતરમાં એક ગરીબ પરિવાર સાથે પિતા-પુત્ર થોડા દિવસ રહ્યા. પાછા ફરતી વખતે પિતાએ પુત્રને પૂછ્યું કે ગામડું કેવું લાગ્યું?

‘અરે, બહુ મજા આવી.’ દીકરાએ કહ્યું.

‘તેં જોયું, ગરીબ લોકો કેવી રીતે રહે છે?’ ‘

જોયું ને. આપણી પાસે એક ડૉગ છે, એમની પાસે ચાર છે. આપણી પાસે નાનકડો સ્વિમિંગ પૂલ છે, એમની પાસે આખી નદી છે. આપણા ઘરમાં શેન્ડેલિયર છે, એમના માથા પર તારાઓ ભરેલું આકાશ છે. આપણી પાસે એક બગીચો છે, એમની પાસે વિશાળ ખેતર છે. આપણે ખાવાનું મગાવીએ છીએ, એ લોકો ખાવાનું ઉગાડે છે.’

પિતા અચંબિત થઈને પુત્રને જોતો રહ્યો.

પછી પુત્રએ ઉમેર્યું: ‘થેન્ક યુ ડૅડી, મને હવે ખબર પડી કે આપણે કેટલા ગરીબ છીએ.’

***

ભારતમાં કોઈએ આની નોંધ લેવા જેવી છે અને એ દિશામાં કંઈક કરવા જેવું છે. આપણે ત્યાં કોટા (રાજસ્થાન)માં કોચિંગ ક્લાસમાં ભણતા વિદ્યાર્થીઓમાં આત્મહત્યાનું પ્રમાણ ચોંકાવનારી ગતિએ વધી ગયું છે, કંઈક એવું જ બ્રિટનની યુનિવર્સિટી ઑફ બ્રિસ્ટોલમાં ૨૦૧૮માં થયું હતું. ત્યાં ભણવા અને કામસંબંધી સ્ટ્રેસમાં આવીને ૧૫ વિદ્યાર્થીઓએ આત્મહત્યા કરી લીધી હતી. કોટાના વિદ્યાર્થીઓની જેમ આ છોકરાઓ પણ સારા માર્ક્સ લાવવાના દબાવમાં હતા અને શિક્ષકો તરફથી એમને સરખો સપોર્ટ મળતો નહોતો (ફિઝિક્સની એક વિદ્યાર્થિનીના કિસ્સામાં તો એના પેરન્ટ્સે કોર્ટમાં કેસ કર્યો હતો અને યુનિવર્સિટીએ ૫૦,૦૦૦ પાઉન્ડનું વળતર ચૂકવવું પડ્યું હતું).

યુનિવર્સિટીના સત્તાવાળાઓએ અને સરકારી પ્રશાસને વિદ્યાર્થીઓના સ્ટ્રેસની સમસ્યા હલ કરવા એમનાથી બનતાં પગલાં ભર્યાં હતાં, પરંતુ ત્યાં યુનિવર્સિટીમાં સાઈકોલૉજીના એક પ્રોફેસર બ્રુસ હૂંડે વિદ્યાર્થીઓને સુખનું સાયન્સ સમજાવવાનું નક્કી કર્યું. અમેરિકાની યેલ યુનિવર્સિટીમાં ત્યારે સાઈકોલૉજી ઍન્ડ ગુડ લાઈફ નામનો એક કોર્સ લોકપ્રિય થયો હતો, એના પરથી પ્રેરણા લઈને પ્રોફેસર હૂડે બ્રિસ્ટોલમાં ધ સાયન્સ ઑફ હપ્પિનેસ નામથી નિઃશુલ્ક લેક્ચર્સ લેવાનું શરૂ કર્યું.