ભુજના હમીરસરમાં પાણી ક્યાંથી આવે છે?

બાળકોને શાળામાં પર્યાવરણ વિશે ભણાવાય છે, પરંતુ ભુજનાં બાળકોને સ્થાનિક પર્યાવરણ, તેની જાળવણી વિશે રમતાં-રમતાં સમજાવાય છે. બાળકો તે સમજીને પોતે સામાન્ય વ્યવહારમાં પણ તેનો અમલ કરે છે. ઘર અને આસપાસના લોકોને તેના વિશે સમજ આપે છે.

- સુચિતા બોઘાણી કનર

સામાન્ય રીતે બાળકો પાણી તો નળમાંથી આવે છે તેમ જ માને છે, પરંતુ આ પાણી હકીકતે નળમાં ક્યાંથી આવ્યું તેની તેમને ખબર હોતી નથી. ભુજવાસીઓના મન હમીરસર તળાવનું મહત્ત્વ અદકેરું છે. નાનું બાળક પણ તેના વિશે જાણે છે. ચોમાસામાં છલોછલ ભરાયેલા હમીરસરને જોઈને રાજી થાય છે, પરંતુ તેમાં પાણી ક્યાંથી આવે છે, તે વિશે તે બેખબર હોય છે. કોઈને પૂછીએ તો બહુ બહુ તો કહેશે કે વરસાદથી આવે છે, પરંતુ વરસાદનું પાણી હમીરસર સુધી બહુ લાંબો પ્રવાસ ખેડીને આવે છે. આ અને આવી સ્થાનિક પર્યાવરણ અંગેની વાતો વિશે બાળક માહિતગાર બને, પર્યાવરણની જાળવણી માટે તેની દૃષ્ટિ ખીલે, તે પોતે પર્યાવરણનું સંતુલન જાળવવાના ફાયદા સમજે, અન્યને પણ સમજાવે, તે હેતુથી ભુજમાં એક પ્રોજેક્ટ ચાલી રહ્યો છે. બાળકો તરફથી તેને ખૂબ સારો પ્રતિસાદ પણ મળી રહ્યો છે.

કચ્છ મહિલા વિકાસ સંગઠન સહિત સામાજિક સંસ્થાઓના સંયુક્ત પ્રકલ્પ ‘હોમ્સ ઇન ધ સિટી' દ્વારા શહેરી પર્યાવરણ શિક્ષણ અંગે એક પ્રોજેક્ટ ચાલી રહ્યો છે. જેમાં ધો. ૪થી ૮ના સરકારી શાળામાં ભણતાં બાળકોનો સમાવેશ કરાયો છે. મોટી વ્યક્તિઓને પર્યાવરણ વિશે જાણકારી આપીએ તેના કરતાં જો નાનાં બાળકોને જ તે સમજાવીએ તો સમાજમાં બદલાવ વધુ સારી રીતે આવી શકે. આ બદલાવ લાંબા સમય સુધી રહી શકે. બાળકમાં કોઈ વિચારનું બીજ રોપાય તો ભવિષ્યમાં સારા ફળ મળી શકે. આ વિચારથી શરૂ થયેલો પ્રોજેક્ટ છે, અર્બન ઍન્વાયરોમૅન્ટ એજ્યુકેશન. ગુજરાત એનર્જી ડેવલપમૅન્ટ એજન્સી દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માટે ક્લાઇમેટ ચેન્જ ઍવૉર્ડ જાહેર થયા હતા. જેમાં આ પ્રોજેક્ટને શૈક્ષણિક સંસ્થાનોની કૅટેગરીમાં ત્રીજું સ્થાન મળ્યું હતું.