ప్రాచీనాంధ్ర సాహిత్యం - గాథా సప్తశతి

ఆంధ్ర ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన ప్రథమ రాజవంశం శాతవాహన వంశం.

-  సూర్య

ఆంధ్ర ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన ప్రథమ రాజవంశం శాతవాహన వంశం. పురాణాలు వీరిని ఆంధ్రులని, ఆంధ్రభృత్యులని పేర్కొన్నాయి. మెగస్తనీస్ చంద్రగుప్త మౌర్యుని కాలంలో గ్రీక్ రాయబారిగా ఆంధ్రులకు ప్రాకారావృతమైన 30 నగరాలు ఉన్నాయని రాశాడు. అది క్రీ.పూ.300 నాటి చారిత్రక గాథ. అమరావతి స్థూపాన్ని మహాస్థూపంగా పునర్నిర్మించిన అశోకుడు కళింగదేశాన్ని జయించాడేగాని ఆంధ్రదేశాన్ని జయించలేదు. ప్రాచీన శాసనాల ఆధారంగా, పరిశోధనల ఫలితంగా వింధ్యపర్వతాలు దాటి కిందకు దిగిన ఆంధ్రులు మొట్టమొదట నేటి మరాట్వాడా ప్రాంతంలోను, ఆ తర్వాత తెలంగాణ ప్రాంతంలో తమ ఆ ప్ర రాజ్యాలు స్థాపించుకొన్నారని తెలుస్తోంది. కృష్ణ, గోదావరి ప్రాంతానికి, రాయలసీమకు ఆంధ్రరాజ్యం విస్తరించి యావదాంధ్రదేశాన్ని ఆవరించింది.

మెగస్తనీస్ ప్రస్తావించిన ప్రాచీన 30 నగరాలలో ఇప్పటికీ బయల్పడని నగరాలు తెలంగాణ ప్రాంతంలోనే ఉండి ఉండాలి. శాతవాహన నాగరికతకు ప్రథమ దశలో తెలంగాణ పునాది ||అటు పైఠాన్ (ఔరంగాబాద్ జిల్లా) ప్రతిష్ఠానపురం శాతవాహనుల రాజధానియైనట్లు బృహత్కథ, శాలివాహన గాథాసప్తశతి తెలియచేస్తున్నాయి. శాతవాహన రాజుల కాలంలో రెండవ శాతకర్ణి తర్వాత సామ్రాజ్య పతనం ప్రారంభమైంది. ఆ కాలంలో పదకొండవ వాడైన కుంతల శాతకర్ణి పాలనా కాలం ఆంధ్రుల చరిత్రలో ముఖ్యమైనది. ప్రాకృత భాషను తొలగించి సంస్కృతం రాజభాష అయింది. అతని ఆస్థాన పండితుడైన గుణాఢ్యుడు, బృహత్కథను రచించాడు. పూర్వ శాతవాహనులలో ఆఖరు రాజు హాలచక్రవర్తి.