ન્યુ ઈન્ડિયાનો આ છે નવો લાલ કિલ્લો!

આઝાદી મળી ત્યારથી દર સ્વાતંત્ર્ય દિને વડા પ્રધાન જે સ્થળેથી રાષ્ટ્રજોગું પ્રવચન કરે છે એ લાલ કિલ્લો અત્યાધુનિક એઆર ટેક્નોલૉજી આધારિત સાઉન્ડ ઍન્ડ લાઈટ શો તથા ઈન્ટરઍક્ટિવ ગૅલરીના પ્રદર્શન સાથે ખરા અર્થમાં ‘જોવાલાયક’ બન્યો છે.

- કેતન ત્રિવેદી (નવી દિલ્હી)

૧૫ ઓગસ્ટ આવી ગઈ છે. સ્વાતંત્ર્ય દિવસની આ સવારે દેશઆખાનું ધ્યાન એક જ જગ્યા પર હોય છેઃ દિલ્હીનો લાલ કિલ્લો. ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૭ના રોજ દેશના પ્રથમ વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુએ લાલ કિલ્લાના લાહોરી ગેટ પરથી તિરંગો ફરકાવ્યો ત્યારથી લઈને આજ સુધી આ ઐતિહાસિક દિવસે, આ ઐતિહાસિક સ્થળે વડા પ્રધાન તિરંગો ફરકાવે છે અને રાષ્ટ્રજોગ સંબોધન કરે છે.

જો કે સ્વતંત્ર ભારતનાં સાર્વભૌમત્વ અને સત્તાનું પ્રતીક બની રહેલા આ લાલ કિલ્લાનું મહત્ત્વ ફક્ત આટલું જ નથી. પાંચમા મુગલ સમ્રાટ શાહજહાંએ સત્તરમી સદીમાં, ઈસવી સન ૧૬૩૮માં પોતાની રાજધાની આગ્રાથી દિલ્હી ખસેડી અને ૧૬૩૯માં લાલ કિલ્લાનું નિર્માણ શરૂ કર્યું એ પછીથી એ મુગલ શાસન અને મુગલ સ્થાપત્યનું પ્રતીક બની રહ્યો, પણ બ્રિટિશરાજમાંથી આપણી મુક્તિ પછી ઈતિહાસ-સ્થાપત્યના સંશોધકો-વિદ્વાનોની સાથે સાથે દેશ-વિદેશના પ્રવાસીઓ માટે પણ એ કાયમ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની રહ્યો છે. દિલ્હીમાં કોઈ ફરવા આવે અને લાલ કિલ્લાની મુલાકાતે ન જાય એવું ન જ બને.

લાહોરી, મોરી, અજમેરી, તુર્કમાન, કશ્મીરી જેવા ગેટ (દરવાજા) ઉપરાંત દીવાન-એ-આમ, દીવાન-એ-ખાસ, તશીબખાના અને બક્ષબાગ જેવાં લાલ કિલ્લાનાં પરંપરાગત આકર્ષણોમાં હવે ઉમેરો થયો છે રેડ ફોર્ટ સેન્ટર અને જયહિંદ સાઉન્ડ-લાઈટ શોનો.

ગયા જુલાઈમાં રેડ ફોર્ટ સેન્ટર અને આ વર્ષની શરૂઆતમાં સાઉન્ડ-લાઈટ શોનું ઉદ્ઘાટન થયા પછી આ પ્રાચીન વિરાસતે જાણે નવાં રંગ-રૂપ ધારણ કર્યાં છે.

વર્ષ ૨૦૧૮માં કેન્દ્ર સરકારે હેરિટેજ સ્થાપત્યોની જાળવણી-સંવર્ધન માટે પ્રવાસન મંત્રાલય અને આર્કિયોલૉજિકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા (એએસઆઈ) સાથે મોન્યુમેન્ટ મિત્ર એવી યોજના બહાર પાડી ત્યારે દિલ્હીસ્થિત જાણીતા ઉદ્યોગ જૂથ દાલમિયા ભારતને લાલ કિલ્લાની જાળવણી-સંવર્ધનનું કામ મળેલું. એ વખતે નરેન્દ્ર મોદી સરકાર હવે દેશની કીમતી ધરોહર ખાનગી ઉદ્યોગોને વેચી રહી છે એ મતલબનો બહુ મોટો વિવાદ પણ થયેલો.