આદિવાસીઓને પણ પ્રસન્ન કરે છે બીલીપત્ર..

શિવજીને પસંદ એવાં બીલીનાં પાનનો શ્રાવણ માસમાં નોખો જ મહિમા જામે છે ત્યારે વાત આ પાન વીણીને બે પાંદડે થતા દક્ષિણ ગુજરાતના આદિવાસીઓની.

- અરવિંદ ગોંડલિયા (માંડવી-સુરત)

આમ તો આ બીજા કોઈ પણ ઝાડ જેવું જ વૃક્ષ છે. તો પછી એવું શું છે, જે એને કંઈક વિશેષ બનાવે છે?

આવો સવાલ બીલીના ઝાડ માટે કોઈ પૂછે તો એનો જવાબ છેઃ આ વૃક્ષનાં ફળ અનેક પ્રકારનાં વિટામિન અને ખનિજ તત્ત્વથી ભરપૂર છે, જે હૃદયથી માંડી પાચનતંત્રની બીમારી સામે અસરકારક ઈલાજનો ભાગ બની શકે છે અને એનાં પાન આપણા શરીરના ત્રણેય દોષનું શમન કરે છે. ત્રિદોષના શમન ઉપરાંત બીલીપત્ર (બીલીનાં પાન) શરીરની અંદરની બળતરા પણ ઠારે છે. કદાચ એટલે જ એવું માનવામાં આવે છે કે સમુદ્રમંથન પછી ભોળાનાથ શંકરે વિષ પીધું એ પછી શરીરમાં ઊપડેલી બળતરા શાંત પાડવા એમને બીલીપત્ર જ આપવામાં આવ્યાં હતાં.

ખેર, કારણ જે હોય તે, શંકર ભગવાનને બીલીપત્ર ચડે છે એ હકીકત છે. આ બીલી કે બિલ્વપત્ર વિશે વાત કરવી હોય તો શ્રાવણ જેટલો સારો કયો સમયગાળો હોઈ શકે?

બીલીપત્ર કહો કે બિલ્વપત્ર અથવા તો બેલપત્ર, શિવજીને પ્રિય એવાં પાન આપતું આ વૃક્ષ છે. દેખીતી રીતે શ્રાવણમાં આ વૃક્ષનો મહિમા વધી જાય છે, કારણ કે આસ્થાળુઓ શિવજીને પ્રસન્ન કરવા માટે બીલીનાં પાન શ્રદ્ધાથી શિવલિંગ પર ચડાવે છે.

બીલીવૃક્ષનું મૂળ વતન તો ભારત છે, પણ એ મ્યાનમાર, શ્રીલંકા, બાંગ્લાદેશ, નેપાળ, વગેરે દેશોમાં પણ મોટા પ્રમાણમાં ઊગે છે. જો કે આજે આપણે વાત કરવી છે દક્ષિણ ગુજરાતની, જ્યાં સુરત જિલ્લાની માંડવી જંગલ રેન્જમાં મોટા પ્રમાણમાં બીલીનાં વૃક્ષો છે. આ વૃક્ષો શ્રાવણ મહિનામાં આખા દક્ષિણ ગુજરાતને બીલીપત્રો પૂરાં પાડે છે. એટલું જ નહીં, એને કારણે હજારો લોકોને રોજી પણ મળે છે.

માંડવી વન વિભાગ દક્ષિણ રેન્જના ફોરેસ્ટ ઑફિસર એસ.જે. વાંદા ચિત્રલેખાને કહે છેઃ ‘માંડવી તાલુકાનાં બારેક ગામની રેન્જનાં જંગલોમાં ૧૦ હજારથી વધુ બીલીવૃક્ષો છે. આજુબાજુનાં ગામમાં વસતા આદિવાસીઓ શ્રાવણ દરમિયાન આ વૃક્ષો પર ચડીને બીલીપત્ર તોડે છે. આ વૃક્ષો વન વિભાગની સંપત્તિ છે, પરંતુ આ દિવસોમાં ગામવાસીઓને બીલીપત્ર તોડવાની શરતી પરવાનગી આપવામાં આવે છે. જો કે વન્યસંપત્તિને નુકસાન ન થાય એ રીતે આ કામગીરી કરવા સૂચના આપવામાં આવે છે.’