ઓછામાં ઝાઝું સમજો... માનસિક સ્વાસ્થ્ય જાળવો!

ઘરમાંથી અને જીવનમાંથી પણ નકામી-બિનજરૂરી ચીજોનો નિકાલ કરો તો મનનો ભાર ઓછો થશે.

- ડૉ. અપર્ણા દેશમુખ

હમણાં હમણાં મિનિમલિઝમ (minimalism) અને ડિક્લટરિંગ (decluttering) જેવા શબ્દો બહુ બોલાવા લાગ્યા છે, પણ આ શબ્દોનો અર્થ તમે જાણો છો? મિનિમલિઝમ એટલે એક પ્રકારની જીવનશૈલી, જેમાં વ્યક્તિ એના જીવનમાં મૂલ્યવાન હોય એવી જ વસ્તુની માલિકી ધરાવે છે, જ્યારે ડિક્લટરિંગનો અર્થ છે જીવનમાં જરૂરત ન હોય એવી વસ્તુ તમારાં ઘર, ઑફિસ કે દુકાનમાંથી કાઢી નાખવી કે દૂર કરી દેવી અને આસપાસની જગ્યા વ્યવસ્થિત તથા ચોખ્ખી રાખવી. મહત્ત્વની વાત એ છે કે આ જીવનશૈલી કે પ્રથા આપણા માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર ઊંડી અસર કરી શકે છે.

ક્લટરનો અર્થ છે આપણી આસપાસ જમા થયેલી એવી બિનજરૂરી ચીજવસ્તુ, જેને લીધે આપણી રહેવાની કે કામની જગ્યા અવ્યવસ્થિત લાગે છે. સંશોધન દર્શાવે છે કે અવ્યવસ્થિત વાતાવરણ એટલે કે ક્લટર આપણા માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક સાબિત થઈ શકે, જેમ કે...

* તાણનું સ્તર વધવું: આસપાસનું વાતાવરણ અવ્યવસ્થિત હોય તો ઘણી વાર વ્યક્તિ એ જોઈને બેચેન થઈ જાય છે અને એના મનમાં ચિંતાની ભાવના જન્મે છે. એને કારણે વ્યક્તિ પોતાનું ધ્યાન કોઈ પણ કામમાં કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવે. આવા વાતાવરણમાં રિલેક્સ ફીલ કરવું પણ મુશ્કેલ છે. માનસિક થાક લાગવાથી વ્યક્તિની કાર્યક્ષમતા ઘટે છે.

* મૂડ પર નકારાત્મક અસર થવીઃ સંશોધન પ્રમાણે અવ્યવસ્થિતતા ડિપ્રેશન અને ચિંતાનાં વધતાં લક્ષણો સાથે જોડાયેલી છે.