નીરખને ગગનમાં......

ચિત્રકાર નટુ મિસ્ત્રી ‘ચેતક’નું અનુપમ કલાસૃજન

- પ્રિયંકા જોષી

દરેક માનવીને પોતાનું આગવું અને અલગ વ્યક્તિત્વ હોય છે, તેમ માનવી જેમાં વસે છે તે ઘર, મકાન, મેડી, શેરી, પોળ કે મહોલ્લાનું પણ આગવું વ્યક્તિત્વ હોય છે, અલગ જ ઓળખ હોય છે. કલાકાર જ્યારે આ સમૂહમાંથી માનવીનું નિરસન કરીને કેવળ સ્થાપત્યને મહત્ત્વ આપે છે ત્યારે આ રૂપનું સાચું દર્શન થાય છે.’ આ શબ્દો સુપ્રસિદ્ધ ચિત્રકાર નટુ મિસ્ત્રી ‘ચેતક’ના છે.

તાજેતરમાં, કલાતીર્થ દ્વારા રમણિકભાઈ ઝાપડિયાના સંપાદનમાં ચિત્રકાર નટુ મિસ્ત્રી ‘ચેતક’ની દશ્યકલા પુસ્તક પ્રગટ થયું છે. આ પુસ્તકમાં નટુભાઈનાં ચિત્રો અને તેમની કલાકાર તરીકેની યાત્રાનું સુંદર આલેખન થયું છે. આ પુસ્તક નિમિત્તે નટુભાઈએ પોતાના જીવનના માનનીય પ્રસંગોને ભાવકો સાથે વહેંચ્યા છે. આ પુસ્તકમાં નટુભાઈએ કરેલાં, રેખાચિત્રો, વૉટર કલર અને ઇન્ક ડ્રોઈંગમાં કરેલ સ્થાપત્ય ચિત્રો તેમ જ વ્યક્તિચિત્રો; ઉપરાંત તેમણે બનાવેલાં કાર્ટૂન્સને સંકલિત કરવામાં આવ્યાં છે. નટુભાઈએ પોતાના મહત્ત્વ જીવનના પડાવો વિશે વિગતે નોંધ્યું છે જે ખરેખર પ્રેરણારૂપ છે.

નટુભાઈ મિસ્ત્રી, ચિત્રકાર, કાર્ટૂનિસ્ટ અને ઇન્ટીરિયર ડિઝાઇનર તરીકે જેમની ખ્યાતિ વૈશ્વિક સ્તરે વિસ્તરેલી છે. નટુભાઈ ગુજરાતમાં વસતાં એવા ચિત્રકાર છે, જેમણે પોતાની કલાથી ગુજરાતના સ્થાપત્યકલાના વારસાને કલાકીયરૂપે સંચિત કર્યો છે. સાત દાયકાથી તેઓ પોતાની કલાકૃતિઓ વડે ગુજરાતની કલાસંપદાને સમૃદ્ધ કરતા રહ્યા છે.

વર્ષ ૧૯૩૩, એપ્રિલ ૩, ઉત્તર ગુજરાતના હાલિસા ગામમાં, મેવાડા સુથાર પિરવારમાં તેમનો જન્મ થયેલો. પારિવારિક વ્યવસાયને કારણે સ્થાપત્ય વિશેની તેમની આગવી સૂઝ તેમને જન્મ સાથે જ મળી હશે એવું કહી શકાય, પરંતુ પોતાની આગવી કલાદષ્ટિથી નટુભાઈએ નોખી રાહ લીધેલી. પોતાના પ્રથમ ચિત્રના સ્મરણ સાથે નટુભાઈ દાયકાઓની મજલ કાપીને ભૂતકાળમાં પહોંચી જાય છે. પાંચ વર્ષની વયે મોટાભાઈ સમાજવિદ્યાની ચોપડીમાંથી જોઈને તેમણે શાળાની તાજી, ચૂનો કરેલી દીવાલ પર મહારાણા પ્રતાપનું ચિત્ર બનાવેલું. ત્યારે પ્રાથમિક શાળાના શિક્ષકે તેમનામાં રહેલી પ્રતિભા પિછાણીને પ્રોત્સાહન આપ્યું.