కోటలకు కోట కొండవీటి కోట

ఆం ధ్రజాతి ఖ్యాతిని భారతదేశ నలుచెరుగులా వ్యాపింపచేసి చరిత్రలో శాశ్వత స్థానాన్ని పొందిన పాలకులలో కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడు ఒకరు.

- ఇలపావులూరి వెంకటేశ్వర్లు

రాణీ రుద్రమదేవి మనుమడైన ప్రతాపరుద్రుడు మూడున్నర దశాబ్దాల పాటు ఓరుగల్లు (వరంగల్) రాజధానిగా చేసుకొని తెలుగువారి బావుటాను ఎగురవేశారు. ఢిల్లీ నవాబు తుగ్లక్ సేనల చేతిలో ఓటమిపాలై శత్రువులకు బందీగా చిక్కి అవమానభారం తట్టుకోలేక నర్మదా తీరంలో ఆత్మహత్య చేసుకొన్నారని శాసనాలు, చరిత్రకారుల వల్ల తెలుస్తోంది.

ప్రతాపరుద్రుని తరువాత కాకతీయ సామ్రాజ్యం పూర్తిగా పతనమైపోయింది. ఆ తరువాత కొంత కాలం ఆంధ్రజాతి సరైన పాలకులు లేక యుద్ధాలతో అల్లకల్లోలంగా మారిపోయింది అని చరిత్ర చెబుతున్న విషయం. ఆ సమయంలో ముసునూరి నాయక, రాచర్ల నాయక వంశాలు నేటి తెలంగాణాలో మొగ్గ తొడిగాయి.కాకతీయ పాలకుల వద్ద సేనాపతులుగా ఎన్నో యుద్ధాలలో పాల్గొన్న రెడ్డి వంశంవారు ఆంధ్ర ప్రాంతానికి వచ్చి నేటి ప్రకాశం జిల్లాలోని అద్దంకిని రాజధానిగా చేసుకొని రెడ్డి రాజుల సామ్రాజ్యానికి పునాది వేశారు.

మహామండలేశ్వరునిగా పిలవబడిన ప్రతాపరుద్రుని డెబ్భై ఏడు మంది నాయకులలో ప్రముఖులు ముసునూరి వంశ పాలనకు మూలమైన కాయప నాయకుడు, రెడ్డి రాజ్య స్థాపకుడైన ప్రోలయ వేమారెడ్డి.

ముసునూరివారు, రాచర్లవారు కొద్ది కాలమే పాలన చేయగలిగారు. రెడ్డి రాజులు మాత్రం సుమారు శతాబ్ద కాలానికి పైగానే తమ ప్రభావాన్ని ఆంధ్ర ప్రాంతాలలో కాకుండా తమిళ, ఓడ్ర దేశాల పైన కూడా చూపించారు అని శాసనాధారాలు తెలుపుతున్నాయి.

తొలుత అద్దంకి రాజధానిగా చేసుకొన్నా రాజకీయంగా అది సరైన ప్రాంతం కాదని తగిన అనువైన ప్రదేశం కోసం అన్వేషించి, చివరకు చుట్టూ పర్వతాలతో వున్న సురక్షితమైన కొండవీటి ప్రాంతాన్ని ఎంచుకొన్నారు. పటిష్టమైన కోటను నిర్మించుకున్నారు. వారి అంచనా తప్పలేదు. ఆనతి కాలంలోనే కొండవీడు శత్రుదుర్బేధ్యం అన్న పేరు పొందింది.రెడ్డి రాజ్య స్థాపకుడు ప్రోలయ వేమారెడ్డి తప్ప మిగిలినవారు అంతా. కోట నుండే పాలన సాగించారు.తొమ్మిది మంది రెడ్డి రాజులలో ఎనిమిది మంది కొండవీడును తమ రాజధానిగా చేసుకొని కంచి నుంచి కటకం వరకు సువిశాల ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారు.ప్రోలయ వేమారెడ్డి కుమారుడు అయిన అనవోతారెడ్డి కాలంలో కొండవీటి కోట నిర్మాణం పూర్తి అయ్యి రాజధాని అద్దంకి నుండి కొండవీడుకు మార్చబడింది.