જોશીમઠ જેવી અગ્નિપરીક્ષા હવે ક્યાં થશે?

સીતાજીએ પ્રાર્થના કરી અને ધરતીએ તરત એમને માર્ગ કરી આપ્યો હતો. જો કે ઉત્તરાખંડના તમામ લોકો આજે ધરતી માતાને માર્ગ ન આપવાની વિનંતી કરી રહ્યા છે. ઓચિંતા પેટાળ તરફ ગતિ કરનારા જોશીમઠની ટ્રેજેડી કુદરતી હોવા છતાં માનવસર્જિત છે અને હવે એનું પુનરાવર્તન દક્ષિણમાં પણ થવા માંડ્યું છે.

- સમીર પાલેજા (મુંબઈ)

ગેબી અવાજો, ધડાકા, મકાનમાં તિરાડ, જમીન નીચે ધસી પડવી જેવી ભેદી ઘટનાઓ પાછલા દિવસોમાં અનુભવનારા ઉત્તરાખંડસ્થિત જોશીમઠના નિવાસીઓ હવે વરસાદ, ઠંડી અને બરફની વર્ષા જેવાં કુદરતનાં કપરાં પરિબળોનો સામનો કરી રહ્યા છે. નાજુક જમીન પર ઊભેલી હિમાલયની પર્વતમાળાના તમામ વિસ્તારો પર જોશીમઠ જેવી કરુણાંતિકા ગમે ત્યારે ત્રાટકી શકે છે એ સત્ય હવે શાસકોને સમજાવા માંડ્યું હોવાથી અહીંના ભૂસ્તરીય પોપડાને ડિસ્ટર્બ કરતી તમામ વિકાસપ્રવૃત્તિ કામચલાઉ સ્થગિત કરવામાં આવી છે.

મુંબઈસ્થિત જાણીતી શૈક્ષણિક સંસ્થામાં અર્થ સાયન્સ વિભાગના પ્રોફેસર તરીકે કાર્યરત એક જીઓલૉજિસ્ટ નામ ન પ્રકાશિત કરવાની શરતે ચિત્રલેખાને કહે છે:

કુદરતી હોનારત ગણો કે માનવસર્જિત આપદા, હકીકત એ છે કે જોશીમઠના નિવાસીઓએ સ્થળાંતરની પીડા ભોગવવી પડશે.

‘ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઈશાન ભારતની જમીન સ્થિર નથી. હિમાલયની જુદી જુદી હિમ નદી (ગ્લૅશિયર)થી આવેલા કાંપ પર આ જમીન બની છે. એની સાથે ઝાઝી છેડછાડ ન કરો તો આ જમીન ધીરે ધીરે સ્થિર બને છે, પરંતુ એના પર બહુ બાંધકામ થાય, વજન આવે તો આવા વિસ્તારોમાં માટી અને ખડકો નીચેની તરફ દબાતાં જાય એ બહુ સાહજિક છે. ઉત્તરાખંડમાં એ જ થયું છે. વર્ષો પહેલાં વસતિ ઓછી હતી, ગામમાં ઘરો દૂર દૂર હતાં, મકાનો નાનાં હતાં એટલે અસ્થિર કહેવાતી જમીન એ વજન ખમી લેતી હતી. પાછલાં દસ-બાર-પંદર વર્ષમાં આડેધડ કન્સ્ટ્રક્શન થયાં, વિશાળ અને મોટી સંખ્યામાં મકાન બન્યાં. રસ્તા, પાવર પ્લાન્ટ, બોગદાં, ટ્રેન જેવી માળખાગત સુવિધા વિકસાવવા માટે ખોદકામ અને સુરંગથી જમીન ઢીલી કરવામાં આવી. અધૂરામાં પૂરું, નદીઓનાં વહેતાં પાણી આ જમીનમાં નીચેથી ઘૂસી આવે. બધાનો સરવાળો એટલે જોશીમઠની પ્રાકૃતિક આફત!’

મુન્નારની નાજુક જમીન પર હોટેલોનું આડેધડ બાંધકામ આ ગિરિમથકને કેરળનું જોશીમઠ ન બનાવે તો જ નવાઈ.