આપણે આ વિખવાદ ભૂલવા તૈયાર છીએ?

ભારતીય સમાજના તમામ વર્ગે વિકાસની દોડમાં સહભાગી થવું હોય અને એનાં સારાં પરિણામ મેળવવાં હોય તો મંદિર-મસ્જિદના વિવાદને તિલાંજલિ આપવાની જરૂર છે. સવાલ છે સમાધાન માટે આપણી સ્વીકૃતિનો.

- હીરેન મહેતા

અ વિશ્વાસ એક એવી ઊપજ છે જેનાં મૂળિયાં ઝટ બળતાં નથી. બે પરિવાર વચ્ચે આપસી ભરોસાનો અભાવ હોય તો એનું સમાધાન લાવવું હજી શક્ય છે, પણ બે સમાજ કે માનવસમુદાય વચ્ચે અવિશ્વાસ હોય તો ડહોળાયેલું પાણી શાંત પડતાં ખાસ્સી વાર લાગે છે અને ક્યારેક એમાં નાનકડો પથ્થર પડે તોય એ મોટાં વમળ ઊભાં કરી દે છે.

બે જુદી જુદી વિચારધારા ધરાવતા સમાજ વચ્ચે અણબનાવનાં અનેક કારણ હોઈ શકે. ધાર્મિક વિચારસરણીમાં અસમાનતા એ માટેનું એક પ્રમુખ કારણ છે.દુનિયાના અનેક દેશની રચના કે એમનું ગઠન ત્યાંની પ્રજાના ધર્મની સમાનતા અથવા તો અસમાનતાને લીધે કે એના આધારે થયાં છે. બે વિચારસરણી વચ્ચે એકમેક માટે થોડુંય જતું કરવાની તૈયારી હોય તો એ મતભેદ ઓછા થઈ શકે.

ભારતમાં હિંદુ સંસ્કૃતિ સદીઓથી છે, પણ અન્ય ભૌગોલિક વિસ્તારમાં લોકો જેટલા સંગઠિત હોય એટલી હિંદુ પ્રજા સંગઠિત નહોતી. વર્ણ, જ્ઞાતિ, સંપ્રદાયના નામે અનેક ફાંટા હતા અને એક જ ધર્મ હોવા છતાં એ કોઈ એક કડી નહોતી. આ જ કારણે ભારતની પ્રજા એકજૂટ આક્રમણોનો સામનો ન કરી શકી અને દેશ વર્ષો-દાયકા-સદીઓ સુધી જુદી જુદી વિદેશી રાજવટના તાબામાં રહ્યો. ભારતવર્ષના ભૌગોલિક સીમાડા ઓળંગી જે લોકો અહીં આવ્યા એમાંથી મુસ્લિમો અહીં જ મોટી સંખ્યામાં વસી ગયા. બીજી પ્રજા અહીં સાગમટે કાયમી વસવાટના ઈરાદે નહીં આવી હોય.

લાંબા સમય સુધી જુદી જુદી ઈસ્લામિક રાજવટનાં આક્રમણ ભારત પર થતાં રહ્યાં. અસંગઠિત પ્રજા તરત એમના કાબૂમાં તો આવી ગઈ, પણ પ્રજાનું ખમીર અને મનોબળ તોડી નાખવા આક્રમણખોરોએ સ્થાનિક પ્રજાનાં ધર્મસ્થળોને લક્ષ્ય બનાવ્યાં. જે ભગવાન પોતાનું ઘર ન બચાવી શક્યો એ હિંદુ પ્રજાનું કઈ રીતે રક્ષણ કરી શકવાનો? એવું લોકોનાં મનમાં ઠસાવી મોટા પાયે ધર્મપરિવર્તન પણ કરાવવામાં આવ્યું. બારમીથી અઢારમી સદી વચ્ચે ૩૫૦૦ જેટલાં હિંદુ ધર્મસ્થાનકોનો નાશ કરવામાં આવ્યો અને એમાંથી કેટલાંક પૂજાસ્થળોની જગ્યાએ જ મસ્જિદ બાંધવામાં આવી. શક્ય છે કે આમાંથી કેટલીક મસ્જિદ પણ સમયની થપાટ સામે ટકી નહીં શકી હોય.