મોહનથાળ આઉટ, ચીકી ઈન.. પણ કેમ?

જાણીતા યાત્રાધામ અંબાજીમાં આપવામાં આવતા પ્રસાદમાં અચાનક ફેરફાર થવાથી જામી બબાલ. જો કે ચીકી સાથે મોહનથાળનો પ્રસાદ પણ ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય લેવાતાં હાલપૂરતો મામલો થાળે પડે એમ લાગે છે.

- મહેશ શાહ (અમદાવાદ)

ગુજરાતમાં પાછલા મહિનાઓમાં (ખાસ તો ચૂંટણીપ્રચારના ગાળામાં) લોલીપોપ શબ્દ ચર્ચામાં રહ્યો હતો. આજકાલ ચીકી શબ્દ ભારે ચર્ચા અને વિવાદમાં છે. ગુજરાતમાં ખાસ કરીને ઉત્તરાયણના દિવસોમાં તલ કે સિંગની ચીકીનું અઢળક વેચાણ થાય. અત્યારે પણ મામલો ચીકીના વેચાણનો છે. જો કે એનો વિવાદ જાગ્યો છે.

મૂળમાં છે ચીકી વેચાણનો નિર્ણય અને એનું સ્થળ. ફોડ પાડીને કહીએ તો ચીકીને પ્રસાદ (રિપીટ માતાજીના પ્રસાદ) તરીકે આપવાનો વિવાદ થયો છે. સ્થળ છે ગુજરાતનું વિશ્વપ્રસિદ્ધ યાત્રાસ્થાનક અને શક્તિપીઠ અંબાજી.

અંબાજીમાં રજવાડી સમયની પરંપરા મુજબ જગતજનની અંબા માતાને શુદ્ધ ઘીનો મોહનથાળ ધરાવવામાં આવે. એ જ મોહનથાળ ભક્તોને પ્રસાદ તરીકે આપવામાં આવે અને કોઈને વધારે લેવો હોય તો એનું વેચાણ પણ થાય.

જો કે અચાનક પહેલી માર્ચથી અંબાજી મંદિરના વહીવટી તંત્ર શ્રી આરાસુરી અંબાજી માતા દેવસ્થાન ટ્રસ્ટે મંદિરમાં મોહનથાળનું વેચાણ બંધ કર્યું અને એના બદલે ફરાળી ચીકીના પ્રસાદનું વેચાણ શરૂ કર્યું. કહો કે મંદિર વહીવટી તંત્રએ માતાજીના પ્રસાદનો વિકલ્પ જાતે શોધ્યો અને અમલમાં મૂક્યો. ન ચર્ચા, ન સંમતિ. માત્ર એકપક્ષીય નિર્ણય.

એનાથી વિશ્વભરના માઈભક્તોની લાગણીઆસ્થાને ઠેસ પહોંચી. એનો વિરોધ થયો. સવાલ એ કે વર્ષો બાદ મંદિરના પ્રસાદની પરંપરા ત્યજી એમાં અચાનક બદલાવ લાવવાનું કારણ શું? કોઈ દબાણ કે મજબૂરી કે પછી કોઈને વેપાર ખટાવી દેવાની રાજ-નીતિ?!

વિવાદ પહેલાં જાણીએ અંબાજી મંદિરની પરંપરા અને પ્રસાદ વિશે. રાજવી કાળમાં અને આજે પણ અંબાજી મંદિરમાં તેલનો નિષેધ હોવાથી માતાજીના દીવા, રાજભોગ, પ્રસાદ, વગેરેમાં તેલ વપરાતું નથી, બલકે શુદ્ધ ઘીનો ઉપયોગ થાય. એ ઉપરાંત, રાજભોગ બનાવવાનાં લાકડાં પર પણ શુદ્ધ ઘી લાગે. વર્ષો પહેલાં ભાવિકો દર્શનાર્થે આબુ રોડથી અંબાજી આવતા ત્યારે રસ્તામાં આવતી નદીમાં માથાબોળ સ્નાન કરીને મંદિરમાં દર્શને જતા. એ નદી તેલિયા નદી કહેવાતી.