બર્ન વિક્ટિમનો હાથ ઝાલે છે સ્કિન બૅન્ક

દાઝ્યા પર બામ... અંગદાનની જેમ ચામડીનું દાન પણ અનેક દરદીને નવજીવન આપે એ હકીકત વિશે જાગરૂકતા ધીરે ધીરે આવી રહી છે એની સાબિતી છે ગુજરાતની ત્રણ ત્વચા બૅન્ક.

- મહેશ શાહ (અમદાવાદ)

માનવશરીરનું રક્ત જમા કરતી ને જરૂરતમંદોને પૂરું પાડતી બ્લડ બૅન્કથી લઈને આંખોને રોશની આપતી આઈ બૅન્ક તથા માતાનું દૂધ કે વીર્ય સંઘરતી બૅન્કો એ આર્થિક વહેવારો સિવાયની બૅન્કો છે. થોડાં વર્ષ પહેલાં ગુજરાતની પ્રથમ બોન (હાડકાં) બૅન્ક અમદાવાદની સિવિલ હૉસ્પિટલમાં શરૂ થઈ ને તત્કાળ બંધ થઈ ગઈ. આવી અનોખી બૅન્કોની યાદીમાં સ્કિન બૅન્કનું પણ નામ આવે, જ્યાં માનવશરીરની ત્વચાની વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી જાળવણી થાય છે. જાણીને નવાઈ લાગે કે ત્વચા એ માનવશરીરનું સૌથી મોટું અવયવ છે અને શરીર ના કુલ વજનનો પંદરેક ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. ત્વચાદાન દ્વારા મેળવાતી ચામડી આ બૅન્કમાં જમા કરી દાઝી ગયેલા કે અકસ્માતમાં ઈજા પામેલા લોકોને અથવા તો કૅન્સરના દરદીને આપવામાં આવે છે.

ત્વચાનાં આઠ પડમાંથી ત્વચાદાન માટે બાહ્ય પડ (એપિડર્મિસ) લેવામાં આવે છે. દેશની પ્રથમ સ્કિન બૅન્ક ૧૯૭૨માં ડૉ. મનોહર કેસવાનીએ મુંબઈમાં શરૂ કરી હતી. અત્યારે દેશમાં પચ્ચીસથી વધુ સ્કિન બૅન્ક છે, જેમાંની આઠ તો મુંબઈની સ્કિન બૅન્કે જ શરૂ કરાવી છે. ગુજરાતમાં ત્રણ સ્કિન બૅન્ક છે. સૌપ્રથમ સ્કિન બૅન્ક ખાનગી ધોરણે રાજકોટ માં ૨૦૨૧ના જાન્યુઆરીમાં શરૂ થઈ. બીજી સ્કિન બૅન્ક અનુક્રમે રાજકોટ અને અમદાવાદની સિવિલ હૉસ્પિટલમાં શરૂ થઈ.

અમદાવાદની સ્કિન બૅન્કના વડા અને સિવિલ હૉસ્પિટલના બર્ન્સ ઍન્ડ પ્લાસ્ટિક સર્જરી વિભાગના પ્રાધ્યાપક ડૉ. જયેશ સચદે કહે છે: ‘બ્રેન ડેડ વ્યક્તિના શરીરમાંથી આંખ, કિડની, હૃદય, ફેફસાં, પેન્ક્રિયાઝ અને આંતરડું લઈ એનું જરૂરતમંદના શરીરમાં પ્રત્યારોપણ (ટ્રાન્સપ્લાન્ટ) થાય છે એ જ રીતે મૃત વ્યક્તિના પગના પાછળના ભાગ અને પીઠમાંથી ત્વચાનું બાહ્ય પડ મૃત્યુના છ કલાકમાં લઈ શકાય. એ સમયે પ્લાસ્ટિક સર્જન અને નર્સિંગ ટીમ મૃતકની ત્વચા અને થોડુંક લોહી લે. ત્વચા ગ્લિસરોલમાં જાળવી એની બૅક્ટેરિયલ અને ફંગસ ટેસ્ટ તથા લોહીની એચઆઈવી, હેપેટાઈટિસ બી અને સી, વગેરે ટેસ્ટ થાય.'