મહાભારત માર્ગદર્શક મહાકાવ્ય

આમ તો કોઈ પણ શાપને પ્રયત્નો દ્વારા નિરર્થક કરી શકાય, પરંતુ માતા દ્વારા અપાયેલા શાપનો કોઈ ઉપાય નથી હોતો. આ કારણે મારું હૃદય કાંપી રહ્યું છે. જો કે હું હિંમત હારવા માગતો નથી અને આશા ગુમાવવા માગતો નથી.

- દીપક સોલિયા

વાત સાવ નાનકડી હતી. સફેદ અશ્વ  ઉચ્ચેશ્રવાના શરીરે ઊગેલા વાળ કાળા છે કે સફેદ એ વાતે બે બહેનો કદ્રુ અને વિનતા વચ્ચે શરત લાગેલી. શરત જીતવા માટે કદ્રુએ પોતાના નાગપુત્રોને આજ્ઞા કરી કે તમે અશ્વના શરીરે એવી રીતે વળગી જાઓ, જેથી દૂરથી કાળા વાળનો આભાસ થાય. દીકરાઓએ ના પાડી. માતા ભડકી. એણે શાપ આપી દીધોઃ જનમેજયના સર્પસત્રમાં અગ્નિ તમને બાળી મૂકશે. પછી જો કે નાગપુત્રોએ શાપથી ડરીને માતાની આજ્ઞાનું પાલન કરેલું અને એ અશ્વના શરીર પર વાળની માફક વળગી ગયેલા, છતાં માતા કૂણી ન પડી.

એમાં થયેલું એવું કે કદ્રુ દ્વારા પુત્રોને શાપ આપવામાં આવ્યો એ વખતે બ્રહ્માજી ત્યાં હાજર હતા. એમણે કદ્રુને શાપ આપતી રોકી નહીં એ તો ઠીક, શાપને એમણે યોગ્ય ગણાવીને કદ્રુને આશીર્વાદ આપેલા. પરિણામે કઠુના મનમાં પુત્રોને શાપ આપ્યા બાબતે કોઈ અપરાધભાવ ન જાગ્યો અને પુત્રોએ પછી આજ્ઞાનું પાલન કર્યું તો પણ માતાએ શાપ પાછો ન ખેંચ્યો.

શાપ અપાયાની ઘટના બાદ બ્રહ્માજી તરત ગયા કદ્રુના પતિ અને નાગપુત્રોના પિતા કશ્યપ ઋષિ પાસે. એમણે કશ્યપને કહ્યું: ‘તમારી પત્નીએ તમારા પુત્રોને શાપ આપ્યો છે, પણ તમે આમાં વચ્ચે પડશો નહીં. સૃષ્ટિના સંતુલન માટે આ પ્રકારનો શાપ ઉપયોગી છે.’ કશ્યપ સમજી ગયા. એમણે પિતામહ બ્રહ્માજીને હાથ જોડીને વંદન કર્યા.

- પરંતુ નાગપુત્રોને હાથ જોડીને બેસી રહેવાનું પાલવે એવું નહોતું. એમના માટે સવાલ જીવન-મરણનો હતો. નાગપુત્રોમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ એવા શેષનાગે ભાઈઓનો સાથ છોડી દીધેલો અને એ વિષ્ણુના સાથી તથા પૃથ્વીના આધાર બની ગયેલા. નાગોમાં શ્રેષ્ઠતામાં શેષનાગ પછી બીજા નંબરે વાસુકિ હતા. નાગોના એ રાજા હતા. ધર્મનું ચુસ્તીથી પાલન કરનારા અને અતિ સમજદાર એવા વાસુકિએ માતાના શાપમાંથી બચવા માટે શું કરવું જોઈએ એ વિશે જાતે ખૂબ વિચાર્યું, પરંતુ કોઈ ઉપાય જડ્યો નહીં. પોતે સર્વજ્ઞ નથી અને પોતાને જે ન સૂઝે એ સાથીઓને સૂઝી શકે એવી સમજ અને નમ્રતા વાસુકિમાં હતી એટલે એમણે ઉપાય વિચારવા ઐરાવત તથા અન્ય બુદ્ધિશાળી નાગબંધુઓની મદદ માગી. એમણે ચુનંદા સાપોની બેઠક બોલાવી.

બેઠકના આરંભે વાસુકિએ પ્રામાણિકતાપૂર્વક સ્વીકાર્યું: ‘મને ડર લાગી રહ્યો છે.’