Dinas a gafodd ei bomio

FI soniodd y carwn i fynd ar daith drên – un hir.

- Angharad Tomos

Edrychodd fy ngŵr ar y trenau yn mynd o Frwsel, a soniodd fod un yn mynd i Bråg. Ron i wedi bod yn fanno, a gofynnais lle roedd y stop cyn Prâg. Dyna’r stori sut y cawsom wyliau yn Dresden.

Un ddelwedd sydd gen i o Dresden - lle wedi ei fomio yn racs. Wyddwn i ddim byd arall amdano, a sobr o beth ydi cael eich ‘nabod fel 'y ddinas a fomiwyd! Wyddwn i ddim am ei hanes, ei thraddodiad maith o gelf a cherdd, ei harddwch a’i hasbri.

Os oeddech chi am dorri calon yr Almaen, bomio Dresden oedd y peth i’w wneud - er fod diwedd yr Ail Ryfel Byd ar fin digwydd, ac nad oedd gwir angen gweithredu o gwbl.

Mae'r lle wedi ei adfer bellach i'w hen odidowgrwydd, a dim ond yr hen, hen bobl fyddai ag unrhyw gof o'r 13 Chwefror 1945. Syrthiais mewn cariad efo’r ddinas a elwir 'Paris ar lan yr Elbe'.

Bum mewn llawer dinas yn Ewrop a ddinistrwyd yn llwyr yn ystod y Rhyfel, ac mae sawl un wedi ei hadfer yn union fel ag yr oedd, nes edrych fel bocs siocled. Fedrai Dresden ddim gwneud hynny. Roedd y difrod yn rhy sylweddol.

Y Sofietiad oedd yn gyfrifol am y lle yn syth wedi'r rhyfel, yna y GDR, a daeth blociau sment pwrpasol a chartrefi ar gyfer pawb yn olygfeydd cyffredin. Doedd dim sôn am ail godi'r Frauenkirche, yr eglwys baróc (1726) am flynyddoedd. Dim ond ers 2005 y cwblhawyd hon, ond dipyn o sbloets ydi hi. Roedd cymaint o ymwelwyr yn tynnu lluniau tu mewn fel y collwyd y naws o le o addoliad.