માનવજાત પ્લાસ્ટિકમાં ડૂબી રહી છે!

પ્લાસ્ટિકનો વપરાશ એટલી હદે વધ્યો છે કે માનવજાત પર ખતરો મંડરાયો છે. હવાથી માંડી મહાસાગર સુધી બધે આ પ્રદૂષણ ફેલાયું છે. આપણે પ્રતિબંધ મૂકીએ છીએ, પણ પાલન કરતા નથી. આલબેલ વાગી ચૂકી છે. આ સમસ્યાના જે ઉપાય છે એ અમલી બનાવવા પડશે. નહીં તો કર્યું ભોગવવા માટે તૈયાર રહેવું પડશે.

- કૌશિક મહેતા

ડિયર નેચર,

વર્ષો પહેલાંનું એક દશ્ય જે આજે જોવા મળતું નથી. ઘરમાંથી કોઈ મહિલા કે પુરુષ બહાર નીકળે ત્યારે હાથમાં એક ચીજ અવશ્ય જોવા મળતી અને એ હતી કાપડની થેલી. હવે કાપડની થેલી કોઈના હાથમાં હોય તો એ આઉટ ઑફ ડેટ ગણાઈ જાય એવી માનસિકતા જોવા મળે છે.

શા માટે હવે આપણે કાપડની થેલી લઈ ખરીદી કરવા જતા નથી? કારણ કે વર્ષ ૧૯૫૯માં એક ઘટના બની અને પછી આખી દુનિયામાં એક ચમત્કાર થયો. એ ચમત્કાર એક ઈજનેરના નામે ચડ્યો છે. નામ હતું સ્ટેન ગુસ્તાફ ઘુલિન. એણે કાગળનો બહુ વપરાશ થતો જોયો, એ માટે ઝાડ કપાતાં જોયાં, એમાંથી એને વિચાર આવ્યો અને એણે જ પ્લાસ્ટિક બૅગની ડિઝાઈન બનાવી. આ વાત છે ૧૯૫૯ની. આજે સ્ટેન તો હયાત નથી, પણ એનો પુત્ર રાઉલ કહે છે: ‘આજે મારા પિતા જીવતા હોત તો પ્લાસ્ટિકનો આટલો બધો વપરાશ જોઈને દુઃખી દુઃખી થઈ ગયા હોત.’

ખબર નહીં, આપણને કોઈ પણ નવી શોધનો દુરુપયોગ કરવામાં ફાવટ આવી ગઈ છે. પછી એ પ્લાસ્ટિક હોય કે અણુઊર્જા. પહેલાં આપણે આવી શોધ દ્વારા પ્રકૃતિને નુકસાન પહોંચાડીએ છીએ અને પછી આખી માનવજાતને પ્લાસ્ટિકનો વપરાશ જગતમાં એટલી હદે વધ્યો છે કે હવે એનો વપરાશ ઓછો કેમ થાય અને એનાથી થતા પ્રદૂષણનો ઉપાય શું એ વિશે સતત વિચારવું પડે છે. આમ તો એના ઉપાય પણ છે, પરંતુ સવાલ એના અમલનો છે. પ્લાસ્ટિકના વપરાશની ખરાબ અસરો દેખાવા લાગી છે અને એટલે દુનિયાના ઘણા દેશોમાં સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિક પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. ભારત પણ એમાંનો એક દેશ છે.

જો કે ભારતમાં સમસ્યા એ છે કે આપણે આરંભે શૂરા છીએ. હમણાં જ સ્વાતંત્ર્ય દિવસની ઉજવણી થઈ. એ નિમિત્તે તિરંગો લહેરાવીને એની સાથે સેલ્ફી પાડી સરકારી વેબસાઈટ પર એ અપલોડ કરવાની અપીલ થઈ. સારી વાત છે. હજારો લોકોએ એવું કર્યું, પણ પછી શું થયું? દર વેળા થાય છે એવું જ થયું. કેટલીય જગ્યાએ તિરંગા રસ્તે રઝળતા દેખાયા. પ્લાસ્ટિકના તિરંગા બનાવવા પર પ્રતિબંધ છે, પણ એ બજારમાં થોકબંધ વેચાયા. હવે એનું શું થશે? રામ જાણે! ગિરનારની પરિક્રમાનું બહુ મહત્ત્વ છે અને એ પરકમ્મા લાખો લોકો કરે છે. પરકમ્મા પૂરી થાય પછી જૂનાગઢની સમાજસેવી સંસ્થાના કાર્યકરો પરિક્રમા કરવા નીકળે છે. શા માટે? પરિક્રમાના રૂટ પર એ ફરે છે અને ટ્રક ભરાય એટલું પ્લાસ્ટિક અને બીજો કચરો ભેગો કરે છે.