સ્ટ્રેસ એક મહામારી બને એ પહેલાં..

કટ્ટર સ્પર્ધાત્મક માહોલમાં વિદ્યાર્થીઓ પર ભણતરનો બોજ તો છે જ, એમાં સમાજની અપેક્ષાનો ઉમેરો જોખમી બની શકે.

- ડૉ. મિતાલી સમોવા

આજથી પાંચ-છ દાયકા પહેલાં ત્રીસેક વર્ષની વ્યક્તિના જીવનમાં જેટલા તણાવ નહોતો, એના કરતાં ક્યાંય વધારે ગણો તણાવ (સ્ટ્રેસ) અત્યારે પંદર-વીસ વર્ષનાં બાળકો નવલોહિયા યુવાનોમાં જોવા મળે છે એ પણ અલગ અલગ લક્ષણ તરીકે, જેમ કે શારીરિક નબળાઈ, વધુપડતું વજન, બિલકુલ ન ખાવું કે સતત ખા-ખા કરવું, તદ્દન અસામાજિક થઈ જવું કે હાઈપરઍક્ટિવ રહેવું, મારપીટ કરવી, નાની ઉંમરે જાતીય રીતે સક્રિય થવું અને સૌથી જોખમી, કાં તો આત્મહત્યા કરવી અથવા તો કોઈ બીજાની હત્યા કરી દેવી. બાળકોમાં અણસમજ સાથે બિનઅનુભવ પણ હોય, એવામાં એમની ક્ષમતા કરતાં વધારે તણાવ કે દબાણ જીવલેણ બની શકે છે. અમુક કિસ્સામાં નિર્દોષ બાળકોની નાવ મધદરિયે જઈને ડૂબી ન જાય ત્યાં સુધી ખુદ માતા-પિતા કે સમાજ તરીકે આપણે એની આગોતરી ચેતવણી તરફ ધ્યાન દેવાનું જરૂરી સમજતાં નથી.