વધતી વસતિ: સમસ્યા કે શક્તિ?

દેશની જનસંખ્યા ચીન કરતાં વધી જશે એ ચિંતાને બદલે આપણી તાકાત બની શકે.

- ડૉ. મિતાલી સમોવા

સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ એટલે કે યુનાઈટેડ નૅશન્સ દ્વારા હમણાં એવી જાહેરાત કરવામાં આવી કે ૨૦૨૩ના જૂન-જુલાઈ મહિના સુધી (વર્ષના મધ્ય ભાગમાં) આપણે વસતિના આંકડામાં ચીનને વટાવી જઈશું. છેલ્લી સદીથી વિશ્વભરમાં ચીન વસતિની દૃષ્ટિએ ટોચનું સ્થાન ધરાવતો હતો, પણ એને પછાડીને, ૧૪૨ કરોડ ૮૬ લાખની વસતિ સાથે ભારત પહેલા નંબર પર પહોંચી જશે. ચીન કરતાં આ આંક ૨૯ લાખ વધારે હશે. એ હિસાબે આમ તો કદાચ અત્યારે જ ભારતની જનસંખ્યા ચીન કરતાં વધી ગઈ હશે.

આ સમાચારથી આપણે ચિંતિત થઈ ગયા છીએ. આ ખરેખર ચિંતાનો વિષય પણ છે, પરંતુ શું ખરેખર વસતિવધારો એ ભારત દેશની બધી સમસ્યાનું કારણ છે અને વધતી વસતિ આપણા માટે નુકસાનકારક છે? કદાચ નહીં! કેવી રીતે?

સૌપ્રથમ તો આપણે નુકસાનની વાત કરીએ. વધતી વસતિ સામે આપણી પાસે રહેવાલાયક જમીનમાં કોઈ વધારો થવાનો નથી. ધરતીના પેટાળમાં રહેલી મૂલ્યવાન ખનિજસંપત્તિમાં કોઈ વધારો થવાનો નથી. અલબત્ત, દેશની વધતી વસતિ માટે થોડાં વર્ષ માટે ખનિજનું ઉત્ખનન આપણે વધારી શકીએ. વધતી વસતિ માટે વીજળીની ઉપલબ્ધી એ પણ એક મોટી સમસ્યા બની શકે.