દુઃખ સુખ થા એક સબ કા, અપના હો યા બેગાના...

...એક વો ભી થા જમાના, એક યે ભી હૈ જમાના... ગાનારા પંકજ ઉધાસનો ‘ચિત્રલેખા’ સાથે એક વિશિષ્ટ નાતો હતો. એક-એકથી ચડિયાતી ગઝલના ગાનારા પંકજભાઈ યાદ રહેશે એમની ગાયકી તથા સમાજોપયોગી કાર્યો માટે.

- કેતન મિસ્ત્રી (મુંબઈ)

૨ ૬ ફેબ્રુઆરી ને સોમવારે એક ગોઝારી ચિઠ્ઠી ઉપરવાળાની આવી અને વતન કી મિટ્ટી આયી હૈ, ચિઠ્ઠી આયી હૈ તથા જિયે તો જિયે કૈસે..ના ગાનારા ૭૨ વર્ષી પદ્મશ્રીથી સમ્માનિત પંકજ ઉધાસના જીવનસંગીતનો અંત આવ્યો. પંકજભાઈનાં પુત્રી નાયાબે ઈન્સ્ટાગ્રામ પર પિતાની વિદાયના સમાચાર આપ્યા.

પંકજભાઈ મુંબઈના જે પૉશ પેડર રોડ વિસ્તારમાં વસતા એ માર્ગ કંઈકેટલા સંગીતસિતારાનાં નિવાસસ્થાન હતાં અને છે, જેમ કે પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય, કલ્યાણજી-આણંદજી, લતા મંગેશકર, મનહર ઉધાસ, વગેરે. એ પેડર રોડ પર પંકજભાઈના વિશાળ બંગલામાં એમની સાથે વિવિધ વિષય પર ગપ્પાં મારવાં એ એક લહાવો હતો. ગોષ્ઠિ દરમિયાન એમના બે શ્વાન (જર્મન શેફર્ડ અને પગ) પગ પાસે આવીને ગોઠવાઈ જતા. પંકજભાઈ હળવેકથી બન્નેને પંપાળતા ને વાતો કરતા જતા.

થોડાં વરસ પહેલાં આવી જ એક મુલાકાતમાં એમણે પોતાના વિશે કેટલીક ઓછી જાણીતી વાતો કરેલી...

જેમ કે... એક તબક્કે એ એટલા હતાશ થઈ ગયેલા કે ગઝલગાયકી જ નહીં, પણ ભારત જ છોડી દેવાનું નક્કી કરેલું. એમનો બાળપણનો ગોઠિયો ટોરન્ટો સૅટલ થયેલો. ૧૯૭૬ના એપ્રિલમાં મુંબઈના ઓળખીતા ટ્રાવેલ એજન્ટે આપેલી ઉધારીની ટિકિટ અને ખીસામાં વીસ ડૉલર નાખીને એ કેનેડા ઊડી ગયા. મહિના માટે ગયેલા, પણ દસ મહિના રહી પડ્યા. સ્વદેશગમન થયું ત્યારે એ જુદા પંકજ હતા.

જેમ કે... ૧૯૮૦ના આરંભમાં મ્યુઝિક ઈન્ડિયાના એક પ્રતિષ્ઠિત સંગીતસમારંભમાં જેમના નામના સિક્કા પડે એવા અનુપ જલોટા અને તલત અઝીઝ સાથે પહેલી વાર એમનો કાર્યક્રમ. એમનો વારો આવ્યો. પહેલી, બીજી ને ત્રીજી ગઝલ રજૂ કરવા જાય ત્યાં નીતિન મુકેશે આવીને કાનમાં કહ્યુંઃ પંકજ, તારા પિતા છેલ્લી ઘડી ગણી રહ્યા છે. જેમ-તેમ ગઝલ પૂરી કરી પંકજ પહોંચ્યા મુંબઈની ભાટિયા હૉસ્પિટલમાં, જ્યાં પિતાની કૅન્સરની ટ્રીટમેન્ટ ચાલતી હતી. પિતાએ પુત્રનો હાથ એમના હાથમાં લીધો. બન્ને વચ્ચે એક મૂક સંવાદ થયો અને...

જેમ કે... ગઝલગાયક નિર્મલ અને મનહર પછી સૌથી નાનકો દીકરો પંકજ પારસી ઍર-હૉસ્ટેસ સાથે લગ્ન કરે છે એ વાત ઉધાસપરિવારને શોક આપી ગઈ. તો સામે ઍર-હૉસ્ટેસના ઘરમાં પણ કંઈ આવો જ માહોલ હતોઃ આંય ડીકરી ફરીદા કોઈ