જીએસટીની આવક વધુ કે કરચોરી વધુ?

જીએસટી (ગુડ્સ ઍન્ડ સર્વિસ ટૅક્સ)નો અમલ શરૂ થયાને સાત વરસ થયા બાદ પણ એ સ્થિર થવાને બદલે નિયમિત ગરબડ, ગોટાળા, ગેરરીતિનો ભોગ બની રહ્યો છે. જીએસટીનો લાભ લેવા કરતાં ગેરલાભ લેવાની મનોવૃત્તિ વધુ જોરથી કામ કરી રહી હોવાનું પ્રતીત થાય છે. જીએસટીની ચોરી, બનાવટી રજિસ્ટ્રેશન નંબર, ખોટી ઈનપુટ ટૅક્સ ક્રેડિટ, માલ કે સેવાની લેવડ-દેવડ વિનાનાં બોગસ ઈન્વૉઈસ અને ખોટાં વૅલ્યુએશન હજી પણ ગૂંચવણ અને વિવાદ ઊભો કરતાં રહ્યાં છે.

- જયેશ ચિતલિયા

કરચોરી સામે કડક સજાની જોવાઈ પણ ગુનાહિત માનસિકતા ધરાવતા લોકોને હરાવી શકતી નથી.

જીએસટી (ગુડ્સ ઍન્ડ સર્વિસ ટૅક્સ)ના કલેક્શનના આંકડા દર મહિને સરકાર જાહેર કરે છે અને એના ઊંચા કે વધતા કલેક્શનથી રાજી રાજી થઈને ઘણા એની નોંધ પણ લે છે. દર મહિને સરકાર સરેરાશ સવાથી દોઢ લાખ કરોડ રૂપિયાનું કલેક્શન આ ટૅક્સમાંથી કરે છે. હવે એક આશ્ચર્યજનક વાત કરીએ તો તમને આશ્ચર્ય થાય કે ન થાય, પણ આંચકો તો ચોક્કસ લાગશે.

વાત એમ છે કે સરકાર જેટલી રકમની દર મહિને વસૂલી કરે છે એની સામે જીએસટીની ચોરીની રકમ પણ સતત મોટી થતી હોવાના કિસ્સા બહાર આવતા જાય છે. અલબત્ત, આ તો પકડાતી કે જાહેર થતી ચોરીની વાત છે, બાકી ન પકડાતી ચોરીની રકમ શું હશે એ તો બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ જાણે.

કમ્પ્લાયન્સની કરુણતા-કઠણાઈ

જીએસટી અમલમાં આવ્યાને સાત વરસથી વધુ સમય થઈ ગયો હોવા છતાં હજી આ કરવેરા માળખું સરળ યા સારું (ગુડ) બની શક્યું નથી એવો રંજ વ્યક્ત કરતાં ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ શાર્દુલ શાહ ચિત્રલેખાને કહે છે કે જીએસટી આટલાં વરસો બાદ પણ ગૂંચવણભર્યો જ રહ્યો છે. એમાં સતત સમયાંતરે-મહિને, ત્રણ મહિને કમ્પ્લાયન્સનાં ધોરણોના સુધારા-વધારા આવતા રહે છે, વેપારઉદ્યોગ એને પૂરા કરવામાં જ નિચોવાઈ જાય છે. ખાસ તો નાના-મધ્યમ કક્ષાના વેપાર-ઉદ્યોગની દશા બેસી જાય છે. દેશની જુદી જુદી અદાલતોમાં જીએસટી સંબંધી અનેક વિવાદ ચાલી રહ્યા છે, જેનાં જુદાં જુદાં આદેશ-રુલિંગ આવે છે. ઘણા કેસમાં આખરે એ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચે છે. જીએસટી માટે હાલ એમ્નેસ્ટી સ્કીમ ચાલે છે, પણ લોકો બહુ આગળ આવતા નથી.

જીએસટીની એક કરુણતા કે કઠણાઈ એ પણ છે કે એનું નિલ (શૂન્ય) રિટર્ન પણ ફરજિયાત ફાઈલ કરવું પડે છે. જીએસટીના કેસોમાં કડક જોગવાઈઓને લીધે ઘણા લોકોને જેલ પણ થઈ છે. આ બાબત વેપારીવર્ગમાં ગભરાટ ઊભો કરે છે. વાસ્તવમાં જ્યાં સંભવ હોય ત્યાં સરકારે કેસો ઍટલ કરવા જોઈએ, કમ્પાઉન્ડિંગ જોગવાઈ હોવી જોઈએ. એમાં સરકારની આવક પણ વધી શકે, અન્યથા વેપાર-ઉદ્યોગવર્ગ સૌથી વધુ નિરાશા અને નિરુત્સાહ અનુભવે છે.

નાના-મધ્યમ વર્ગને અન્યાય