વિશ્લેષણ

ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે પરમાણુ યુદ્ધની શક્યતા કેટલી?

- સુધીર એસ. રાવલ

પહેલગામ આતંકી હુમલા બાદ ભારતીય સૈન્યએ હાથ ધરેલા ‘ઑપેરશન સિંદૂર’ના મરણતોલ પ્રહાર પછી પાકિસ્તાનને હવે સમજાઈ ગયું છે કે ભારતને પરેશાન કરવા માટે તે આતંકવાદીઓના સહારે તેની પ્રોક્સી યુદ્ધની યોજના પર પણ હવે આધાર રાખી શકે તેમ નથી. રાજકીય વર્તુળો અને મીડિયામાં ચર્ચાતા અહેવાલો સામે ભારતીય સૈન્યએ સ્પષ્ટતા કરી દીધી છે કે ભારત અને પાકિસ્તાન બંને દેશોના ડાયરેક્ટર જનરલ ઑફ મિલિટરી ઑપરેશન્સની સૈનિક કાર્યવાહી પર સંઘર્ષવિરામ અંગે જે સમજૂતી થયેલી છે, તેની કોઈ ડૅડલાઇન નથી. અલબત્ત, સંઘર્ષ-વિરામ થઈ ગયો છે એવું માની લેવાની પાકિસ્તાન ભૂલ ન કરે! ભારતને દઝાડતા આતંકવાદને ખતમ કરવા ભારત કૃતસંકલ્પ છે અને હવે જે રીતે તે ઍક્શન મોડમાં છે, તે નિર્ણાયક તબક્કે પહોંચાડીને જ ભારત ઝંપશે, તે દુનિયાએ પણ હવે સમજી લેવાનું છે. વડાપ્રધાને પણ કહ્યું છે કે, ‘ઑપેરશન સિંદૂર' માત્ર સૈન્ય કાર્યવાહી નથી, પરંતુ બદલાયેલા ભારતની નીતિ છે.

૧૨ મે, પછી ભારતની મિસાઇલો ત્રાટકતી બંધ થઈ છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી સ્તરે ભારત પાકિસ્તાનને ભીંસમાં લેવા આક્રમકતાપૂર્વક સક્રિય બની ગયું છે. ભારત સરકારે એક ઉત્કૃષ્ટ રણનીતિ હેઠળ જુદા જુદા દેશોમાં સાત સર્વપક્ષીય પ્રતિનિધિમંડળો

મોકલ્યાં છે અને પાકિસ્તાન કેવી રીતે, ક્યાં અને કેટલા સમયથી ત્રાસવાદને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે, તેની ઝીણવટભરી વિગતો આપીને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પાકિસ્તાનને આતંકવાદીઓના અધિકૃત અને સંરક્ષિત દેશ તરીકે ઉઘાડો પાડવા સાથે જ ભારતના આતંકવિરોધી સંકલ્પની જાણ કરી રહ્યા છે.

અમેરિકામાં કોંગ્રેસ નેતા શશી થરૂર અને અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ સચોટ રજૂઆત કરીને ભારતની એકતા સાથે મજબૂત રણનીતિનો સંદેશ જે રીતે આપ્યો છે, તેનાથી વિશ્વભરના દેશોમાં મહત્ત્વનો સંદેશ ગયો છે. પાકિસ્તાન પણ આ રીત અજમાવીને ભારતવિરોધી વાતાવરણ બનાવવા જરૂર પ્રયત્નો કરી રહ્યું છે અને તેણે પણ ત્યાંના વિરોધી રાજકીય પક્ષના બિલાવલ ભુટ્ટોને મેદાનમાં ઉતાર્યા છે, પરંતુ ડિપ્લોમૅટિક સ્તરે તે ભારતની ટક્કર લઈ શકે તેમ નથી, આમછતાં આ પરિસ્થિતિમાં એક અત્યંત ગંભીર પ્રશ્ન હજી અનુત્તર છે.