İstanbul'un Güneş Saatleri

Yeni Valide Camii'nden Üsküdar Mihrimah Sultan Camii'ne, Murat Paşa Camii'nden Topkapı Sarayı üçüncü avlusuna dünya başkenti İstanbul, Osmanlı dönemine ait birbirinden farklı, 30'dan fazla güneş saatine ev sahipliği yapıyor. Tecrübeli bir İstanbul rehberi olan Turgay Tuna bunlar içinde en önemlilerini sizin için kaleme aldı.

- TURGAY TUNA

Antik dönemlerde kullanılmaya başlanan güneş saatlerinin tam olarak ne zaman ortaya çıktıkları bilinmese de Eski Mısırlılar'dan Asurlular'a, Hititler'den Romalılar'a kadar pek çok toplumda vakti gösteren bir gereç ve gereksinim olarak kullanılmış. Eski Mısırlıların, tanrılarına armağan olarak diktikleri "obelisk" adı verilen dikilitaşlar, tarihin en büyük güneş saatleri olarak gösteriliyor. Mezopotamya ya da Eski Mısır'da, düz zemine dikilen bir sütun ya da çubuğun yere düşen gölgesine göre saat tayin ediliyordu. Çubuğun gölgesinin en kısa olduğu vakit, güneşin tam tepede olduğu öğle saatini gösteriyordu ki, bu da günün ortasını işaret ediyordu. Eski Mısır'a ait çok ayrıntılı bir örnek 3 metre yüksekliğindeki dikilaş ise bugün Berlin Müzesi'nde sergileniyor.

Çok basit bir tanımlamayla, güneş saatleri düz bir taş üzerinde açılmış delik içine yerleştirilen mil şeklinde dikine bir çubuğun taş üzerine düşen gölgesiyle insanlara gün içinde gelip geçen vakit dilimleri konusunda kesin ve doğru bilgiyi aktarmış. İnsanlar geçmişte, mekanik saatlerin henüz var olmadığı dönemlerde, zamanı tayin edebilmek için kum, su ve güneş saatlerinden yararlanmışlar.

Geçen yüzyıllar içinde, hemen her şey de olduğu gibi taş ya da metal plakalar üzerinde oluşturulan güneş saatleri geliştirilmiş, bundan böyle saat başı dilimlerinin yanı sıra, çeyrek saatler, dakikalar, hatta ibadet saatleri gösterilmeye başlanmış.

Geçmişe baktığımızda güneş saatleri konusunda en güzel ve zarif örnekleri günümüze bırakmış olan toplumlardan biri de Osmanlılar. Yapımında esaslı matematik bilgisi gerektiren güneş saatleri çok titiz ve sabır dolu çalışmaların ürünleri. Fetih sonrası İstanbul' da yapılan birbirinden güzel örnekler ise bunun en belirgin kanıtları. Özellikle, Selatin camilerinin duvarları üzerinde yapılmış güneş saatleri dikkatle incelendiklerinde, günümüzde dahi fonksiyonel olarak doğru saati gösterdikleri anlıyoruz.

551 YILDIR MÜKEMMEL ÇALIŞIYOR