Kir, Toprak ve GARDIROBUMUZUN HİKAYESİ

Londra Barbican'daki Dirty Looks: Desire and Decay in Fashion, lekeden toprağa, paslanmadan tere uzanan “kirli” estetiği politik ve şiirsel bir dile dönüştürüyor. Peki moda kirlenirse ne olur? Dahası toprağın, çamurun, pasın ve terin içinde bambaşka bir güzellik ve radikal bir etik mümkün mü?

- Ilgın Gigi SÜREL

"KİR" TÜRKÇE'DE GENELLİKLE yok edilmesi gereken bir leke demek. "Toprak" ise mezar, bereket, memleket... Kelime anlamıyla aynı olmak bir yana, aynı duyguyu dahi taşımıyorlar. İngilizce'de ise "dirt" hem kir, hem toprak. Barbican'daki Dirty Looks: Desire and Decay in Fashion sergisi, tam da bu tek kelimenin açtığı uçurumu, moda üzerinden kurcalıyor.

Her sabah dolabın karşısına geçtiğimizde aslında hep aynı arzunun peşindeyiz: Sanki yeni alınmış gibi duran tertemiz kıyafetler. Oysa her parça, tenimize değen ikinci bir beden gibi zamana teslim oluyor; kumaş derisi inceliyor, dikiş eklemleri gevşiyor, renkleri soluk anılara dönüyor. Gardırobumuz da böylece, bedenimizin uzantısı olan canlı bir kumaş anatomisine dönüşüyor.

Barbican'daki sergi, “kirli” kıyafetleri cam vitrinlerden çıkarıp karşımıza koyarken şunu soruyor: Moda kirlenirse ne olur? Ve daha radikal bir soru: Toprağın, çamurun, pasın, terin içinde başka bir güzellik, başka bir etik mümkün mü? Antropolog Mary Douglas'ın meşhur bir tanımı var: “Kir, yerinden olmuş maddedir.” Yani, aslında kir, başlı başına kötü değil; sadece “yanlış yerde.” Çamur tarlada normaldir, halının üzerinde tehdit.

Modern moda kültürü tam da bu yanlışlık kaygısının üzerine inşa oldu. Lekesiz beyaz sneaker, ütülü gömlek, pırıl pırıl çanta... Bedenlerimizi steril, pürüzsüz yüzeyler olarak sunmaya çalıştık. Ama aynı anda, aşırı tüketim, ucuz işçilik ve toksik üretim süreçleriyle dünyayı gerçekten kirlettik. Serginin kuratörü Karen Van Godtsenhoven'in dediği gibi, temizlik ve parlaklık takıntısıyla çalışan moda sistemi bugün artık kelimenin gerçek anlamıyla “kirli” bir endüstri.