શહેરમાં તો ચકલી પણ ટેન્શનમાં જીવે છે!

આપણી એવી કંઈકેટલીય માનવપેઢી, જેણે સૌથી પહેલું કોઈ પક્ષીને ઘરઆંગણે જોયું હશે એ હશે ચકલી. મોબાઈલ ફોનનું ચલણ વધ્યું ત્યારથી એનાં રેડિયેશનની અસરને કારણે આ બચૂકડું પંખી આપણાથી દૂર થઈ રહ્યું છે અને હવે તો આપણે રવાડે ચડીને એની આદત પણ બદલાઈ રહી હોવાનું એક અભ્યાસ સૂચવે છે.

- કૌશિક મહેતા

ડિયર નૅચર,

એક આશ્ચર્ય મેં શહેરમાં દીઠું

ચીં ચીં કરતી ચકલીનું બચ્ચું દીઠું

જાણે એ પોતાની ફરિયાદ કરવા બેઠું

આજે મેં એક ચકલીનું બચ્ચું દીઠું.

કૌશિક દવેની આ કવિતા આપણા શહેરી વિકાસની કાળી બાજુને ઉજાગર કરે છે, કારણ કે વધતી વસતિ સાથે ગામમાંથી નગર અને નગરમાંથી શહેર બની રહ્યાં છે અને શહેરોમાં બહુમાળી ઈમારતો વધતી જાય છે. સાથે આપણા કેટલાક સાથી છૂટતા જાય છે. હજુ હમણાં સુધી આપણાં ઘરોમાં કેટલાંક પંખી માળો બનાવતાં હતાં. આજે એની ગેરહાજરી છે અને આપણે એની ગેરહાજરી ધ્યાનમાં પણ લેતા નથી. આ યાદીમાં સૌથી પહેલું નામ આવે છેઃ ચકલી.

ચકલી વિશેની વાર્તા આજે પણ છે. ચકલી વિશેનાં ગીતો આજેય છે. આપણે દીકરી નાની હોય ત્યારે આજેય એને ચકલી કહીને બોલાવીએ છીએ, પણ ચકલી હવે નજરે પડતી નથી. માણસો અને મકાનોની સંખ્યા વધતી જાય છે અને ચકલીની સંખ્યા ઘટતી જાય છે. કદી વિચાર્યું છે કે આવું શા માટે બને છે? પ્રકૃતિની આ અણમોલ ભેટ આપણા ઘરનું આંગણું છોડી ગઈ છે, કારણ કે આંગણું હોય એવાં ઘર જ રહ્યાં નથી. શહેરોમાં તો ઊંચી ઊંચી ઈમારતો જ જોવા મળે છે. વચ્ચે કોરોના કાળમાં ચકલીઓ ઘરમાં આવવા લાગી હતી. એનું કારણ એ કે ત્યારે શહેરોમાં માણસોની અવરજવર અને વાહનોના ઘોંઘાટને બદલે શાંતિ હતી, પણ કોરોના ગયો અને પાછું બધું રાબેતા મુજબ થઈ ગયું અને ચકલી પણ ફરી ગુમ થવા લાગી છે.

- અને હવે ચકલી ઘરમાં આવે તો આશ્ચર્ય થાય છે. દુનિયામાં ચકલીની ૨૬ જાત છે અને એમાં પાંચ-સાત જાત ભારતમાં જોવા મળે છે, પણ આપણો સંબંધ જેની સાથે રહ્યો છે એ છે ઘર ચકલી. એશિયા, આફ્રિકા અને યુરોપમાં આ ચકલી જોવા મળે છે. ટેનિસ બૉલથી પણ નાનું આ પંખી ચીં ચીં.. અવાજ કરતું હોય તો પરાણે વહાલું લાગે છે. જો કે શહેરોમાં સાચા અર્થમાં ઘર રહ્યાં નથી તો પછી ઘર ચકલી ક્યાં રહે?