આવ રે, વેક્સિન...
Chitralekha Gujarati|December 07, 2020
‘ઉતાવળે આંબા ન પાકે' એવી ઉક્તિ આપણે ત્યાં છે. આંબા ભલે ઉતાવળે ન પાકે, પણ કોરોના વાઈરસ સામેની રસી અસાધારણ ઝડપે તૈયાર થઈ રહી છે અને બધું સમુંસૂતરું પાર ઊતરશે તો થોડા મહિનામાં સરકારે ઠેરવેલા અગ્રક્રમ પ્રમાણે એના ડોઝ લોકોને આપવાનું શરૂ પણ થઈ જશે. આવતાં બેએક વર્ષમાં દેશના ૧૩૦ કરોડથી વધુ નાગરિકોને આ રસી આપવાની ઝુંબેશ તબીબી ક્ષેત્રે અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી કાર્યવાહી બની રહેવાની છે. એક લશ્કરી કવાયત જેટલા પરફેક્ટ પ્લાનિંગ સાથે એની તૈયારી ચાલી રહી છે ત્યારે એ પણ જાણીએ કે કેવા છે પડકાર આ વેક્સિનેશન પ્રોગ્રામ સામે?
હીરેન મહેતા

એ વર્ષ હતું ૨૦૧૨નું દિલ્હીમાં આરોગ્ય મંત્રાલયની લેબોરેટરીમાં દવાની ટ્રાયલ માટે ઉંદર-વાંદરા-સસલાં જેવાં પશુને રાખવા માટેના મકાન (એનિમલ હાઉસ)ના એક હિસ્સામાં એ વર્ષે એક ઑફિસ શરૂ થઈ. અત્યારે એ ઑક્સિમાં કામ કરનારા લોકો પર એક મસમોટી જવાબદારી આવી છે. જવાબદારી છે કરોડો ભારતીયોને અમુક નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં કોરોના વાઈરસ સામેની રસી મળે એની વ્યવસ્થા ગોઠવવાની. એ ઑફિસ છે નેશનલ કોલ્ડ ચેન એન્ડ વેક્સિન મેનેજમેન્ટ રિસોર્સ સેન્ટરની.

કોરોનાની રસી બસ, આવું આવું થઈ રહી છે. રશિયાએ એની સ્પુતનિક વેસિનની અકસીરતાનો દાવો તો મહિના પહેલાં જ નોંધાવી દીધો છે. હવે અમેરિકાની બે કંપની (ફાઈઝર અને મોડર્ના)એ પોતપોતાની રસીની ત્રીજી (અને અંતિમ) ટ્રાયલ સફળ હોવાનું ઘોષિત કરી દીધું છે. એ બે રસી તો આપણને બહુ કામ લાગે એમ નથી અને આપણને મળવાની પણ નથી, પરંતુ ભારતને ઉમ્મીદ છે ઘરઆંગણે જે બનવાની છે અને અત્યારે જેની અસરકારકતાના આંકડા માટે ચાતકડોળે ઈંતેજાર થઈ રહ્યો છે એ ત્રણ રસીની.

બ્રિટનની ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટીએ વિક્સાવેલી ચેડોક્સ રસી યુરોપની એસ્ટ્રોજેનેકા ફાર્મા કંપની દ્વારા ટ્રાયલના છેલ્લા તબક્કામાં છે. પુણેસ્થિત સીરમ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઈન્ડિયા કંપનીએ કોવિશિલ્ડ નામે આ વેક્સિન ભારતમાં બનાવવાનો કોન્ટ્રાક્ટ કર્યો છે. હૈદરાબાદની ભારત બાયોટેકે કોવેક્સિન નામ હેઠળ રસી તૈયાર કરી છે તો અમદાવાદના ઉદ્યોગપતિ પંકજ પટેલ હસ્તકની ઝાયડસ કેડિલા કંપનીની કોરોના વેક્સિન પણ ટ્રાયલમાં ઝડપભેર આગળ વધી રહી છે. પ્રારંભિક તબક્કે એને ઝાયકોવિડ એવું નામ આપવામાં આવ્યું છે.

વ્યવસાયે બાળરોગ નિષ્ણાત હોવાના નાતે રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સામૂહિક રસીકરણની અનેક પહેલ સાથે લાંબા સમયથી સંકળાયેલા ગાંધીધામ-કચ્છના ડૉક્ટર નવીન ઠક્કર ચિત્રલેખા સાથેની વાતચીતમાં આશાવાદી સૂરે કહે છે:

'સામાન્ય રીતે કોઈ પણ બીમારી સામેની પ્રતિકારક રસી વિકસાવવામાં ખાસ્સો સમય નીકળી જાય છે, પરંતુ અત્યારે તાકીદના ધોરણે એ કામ ચાલે છે. જો કે રસીની અસરકારકતા ચકાસવા પર પૂરતું ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. હમણાં સુધી એ બાબતમાં મળેલા સંકેત સારા છે. બીજી બાજુ, કેન્દ્ર સરકારે નીતિ આયોગ મારફત રસીના ઉત્પાદનસ્થળથી દેશમાં જુદે જુદે ઠેકાણે પહોંચાડવાની યંત્રણા ગોઠવવા માંડી છે. રસીનો જથ્થો સરખી રીતે જાળવવા માટે કોલ્ડ સ્ટોરેજ ઊભાં થઈ રહ્યાં છે અને વેક્સિન આપી શકે એવા તબીબી સ્ટાફ (વેક્સિનેટર)ની પસંદગી પણ ચાલી રહી છે. શરૂઆતમાં કોને રસી આપવામાં આવશે એ તો અગાઉ જાહેર થઈ જ ગયું છે. ટૂંકમાં, આ જંગી કવાયત માટેનું માળખું યોગ્ય આકાર લઈ રહ્યું છે.'

ડૉ. ઠક્કરના આશાવાદ પાછળ એક મહત્ત્વનું કારણ છે સામૂહિક રસીકરણ (ઈમ્યુનાઈઝેશન) ક્ષેત્રે ભારતનો ઉજજવળ દેખાવ. દર વર્ષે ભારતમાં પોણા ત્રણ કરોડ જેટલાં બાળક જન્મે છે. જન્મના સમયથી બચ્ચે દોઢેક વર્ષનું થાય ત્યાં સુધી એને અનેક રોગ પ્રતિબંધક રસી આપવામાં આવે છે. એ હિસાબે આપણો દેશ વિશ્વમાં સૌથી મોટો ઈમ્યુનાઇઝેશન પ્રોગ્રામ ધરાવે છે, જેની વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠને પણ સરાહના કરી છે. વળી, આજની તારીખે દુનિયામાં જુદી જુદી રસીના જેટલા ડોઝ બને છે એમાંથી અડધોઅડધ ભારતમાં તૈયાર થાય છે. વેક્સિન નિર્માણમાં ભારતનું નામ અને કામ દુનિયાઆખી વખાણે છે.

મુંબઈની લીલાવતી હોસ્પિટલ સાથે સંકળાયેલા ડાયાબેટોલૉજિસ્ટ ડૉ. શશાંક જોશી મહારાષ્ટ્ર સરકારના કોવિડ ટાસ્ક ફોર્સના મેમ્બર છે. ચિત્રલેખાને આપેલી મુલાકાતમાં એ કહે છે: ‘દેશના ત્રણ મુખ્ય ઉત્પાદક પાસેથી જે માહિતી મળી છે એ પરથી લાગે છે કે આવતા વર્ષના આરંભે (જાન્યુઆરીથી માર્ચ મહિના વચ્ચે) ભારતમાં લોકોને કોરોના રસી આપવાનું શરૂ થઈ જશે. વચ્ચેના ગાળામાં વેક્સિન વિતરણની યંત્રણામાં જે કંઈ ઊણપ હશે એ પણ દૂર કરવામાં આવશે, જેથી એ કામમાં કોઈ અવરોધ ન આવે.”

Continue reading your story on the app

Continue reading your story in the magazine

MORE STORIES FROM CHITRALEKHA GUJARATIView All

નામનાં નામે બાધણું

સત્તા માટે સમાધાન એ કંઈ આજની વાત નથી. લોકશાહી ઢબે થતી ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં દરેક વખતે કોઈ એક પક્ષને સ્પષ્ટ બહુમતી જરૂરી નથી અને એટલે જ બે-પાંચ-દસ પક્ષની મિશ્ર સરકાર આપણે ત્યાં પણ સ્વીકાર્ય બનતી જાય છે. કેન્દ્રીય સ્તરે તો ૧૯૯૦ના દાયકાથી મોરચા સરકાર જ બની છે.

1 min read
Chitralekha Gujarati
January 25, 2021

ભૂજનું સ્મૃતિવન ને અંજારનું સ્મારક: બન્નેની વિસ્મૃતિ

કચ્છના ધરતીકંપમાં મૃત્યુ પામેલા લોકોની યાદમાં ભૂજને ઓળખ આપતા ભૂજિયા ડુંગરની તળેટીમાં એક સ્મૃતિવન વિક્સાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યા પછી કામ તો ચાલુ થયું, પરંતુ કામને લગભગ પાંચેક વર્ષ થયાં છતાં હજી ક્યારે પૂરું થશે એ કહી શકાય એમ નથી. રાજકીય ઈચ્છાશક્તિનો અભાવ અને અડચણોને કારણે કામની ગોકળગાય ગતિ ડંખે છે.

1 min read
Chitralekha Gujarati
January 25, 2021

જીવનની ઈમારત તો બાંધી, પણ...એ દટાઈ ગયેલું ઘર હજી યાદ આવે છે!

ઘર સાથે મા-બાપ ગુમાવી બેસેલો એ કિશોર મોમાયા ચૌધરી સુરત આવી હૉસ્ટેલમાં રહી ભણ્યો અને ઠરીઠામ થયો. ૨૬ જાન્યુઆરીની હોનારતમાં એનાં જેવાં સેંકડો બાળક અનાથ થયાં હતાં.

1 min read
Chitralekha Gujarati
January 25, 2021

બે નહીં ચાલે, બૉસ...

અમારી એક બહેનપણી લોકડાઉનમાં પરણી. હવે એ સાઉથ કોરિયાના ચાન્ગોંગ શહેરમાં સ્થાયી થવા માગે છે. કારણ પૂછવું તો કહે કે ચાન્ગોંગ શહેરની સુધરાઈ દરેક પરિણીત યુગલને અમુક શરતો સાથે ૯૨,૦૦૦ ડૉલર (આશરે ૬૭,૫૦,૦૦૦ રૂપિયા) આપે છે.

1 min read
Chitralekha Gujarati
January 25, 2021

કચરિયાથી વધારો રોગપ્રતિકારક શક્તિ

કોરોના કાળમાં અને આજે સૌથી વધુ બોલાતો શબ્દ છે: ઈમ્યુનિટી. આમ તો ઈમ્યુનિટી એટલે કે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા અને એ રીતે કોરોનાથી બચવા જમાનાથી શિયાળામાં વસાણાં ખાવાની પરંપરા રહી છે, જેની સવિશેષ માહિતી આપતો એક લેખ થોડા સમય પહેલાં જ ચિત્રલેખમાં આપે વાંચ્યો હશે. આ વસાણાંમાં સર્વસામાન્ય છે કાળાં અને સફેદ તલનું કચરિયું.

1 min read
Chitralekha Gujarati
January 25, 2021

કેળના થડમાં છે સંજીવની...

એક વખત ફળ આપી દેનારા કેળનું થડ આમ તો નકામું ગણાય, પણ ‘નવસારી કૃષિ યુનિવર્સિટી’ના વિજ્ઞાનીઓએ બિન-ઉપયોગી થડની અંદર છુપાયેલાં પોષક તત્ત્વમાંથી ‘નોવેલ’ નામનું પ્રવાહી ખાતર બનાવ્યું અને એની આંતરરાષ્ટ્રીય પૅટન્ટ પણ મેળવી. સજીવ ખેતી કરતા ખેડૂતોમાં સમગ્ર દેશમાં ‘નોવેલ’ ખૂબ લોકપ્રિય છે. ગુજરાત અને કેન્દ્ર સરકાર પણ આ ખાતરને વ્યાપક પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.

1 min read
Chitralekha Gujarati
January 25, 2021

વાત વિસર્જન પછીના કચ્છના નવસર્જનની..

૨૭ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૧ની નમતી બપોર.

1 min read
Chitralekha Gujarati
January 25, 2021

ચાર-ચાર વર્ષ પ્રજ્વલિત રહ્યો સેવાયજ્ઞ...

રાહતરસોડાં, આરોગ્ય તથા રોજગારથી લઈને વૈજ્ઞાનિક ઢબે ભૂકંપગ્રસ્ત ગામો-શાળાની નવરચના..

1 min read
Chitralekha Gujarati
January 25, 2021

હવે ટ્રમ્પ કી ભી ચૂપ...

હિંસા ફેલાવે એવી ભડકાઉ પોટ્સને સેન્સર કરવાના બહાને મોટાં સોશિયલ મિડિયા પ્લેટફૉર્મ્સ અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનાં એકાઉન્ટ બંધ કરી દઈને શાંત પાણીમાં પથરા ફેંક્યા છે. આને પગલે ઈન્ટરનેટ પર થતાં લગભગ તમામ કમ્યુનિકેશન પર અંકુશ ધરાવતી જાયન્ટ ટેક કંપનીઓના ઈરાદા સામે શંકા વ્યક્ત થવા માંડી છે. શું છે આ વિવાદનું મૂળ?

1 min read
Chitralekha Gujarati
January 25, 2021

ગુરુનો આદેશ આંખ-માથા પર…

નવા વર્ષે બ્રિટનમાં શાહી સમ્માન મેળવનારા કચ્છી માડું સંજય કારા સાંભરે છે રાહતકાર્ય માટે લંડનમાં ફંડ ઉઘરાવવાનો અલૌકિક અનુભવ.

1 min read
Chitralekha Gujarati
January 25, 2021
RELATED STORIES

iOS system maintenance

Use iMazing’s tools to keep your iOS device spick and span

3 mins read
Mac Life
February 2021

Nanoleaf Shapes Hexagon

Colorful, configurable panels that’ll light up your home

3 mins read
Mac Life
February 2021

iPhone 12 Pro Max

Capture stunning stills and richly detailed HDR clips with this top–of–the–range device

6 mins read
Mac Life
February 2021

Luminar AI photo editor

A great way for novices and experts to enhance images

3 mins read
Mac Life
February 2021

Plugable Thunderbolt 3 Docking Station

The TBT3–UD1–85W provides compact connectivity

2 mins read
Mac Life
February 2021

Twobird

Get your email under control: this is Gmail done right

2 mins read
Mac Life
February 2021

POWER UP YOUR MAC

How well do you know macOS? With Big Sur newly arrived, follow our tips and brush up on the basics that can save you seconds every, well, second

10+ mins read
Mac Life
February 2021

HomePod mini

The little speaker with a big, big sound

4 mins read
Mac Life
February 2021

iPhone 12 mini

Finally — smaller hands get the iPhone they deserve

4 mins read
Mac Life
February 2021

IT'S ALL IN THE DETAILS

2020 TOP GUN SCALE INVITATIONAL

10+ mins read
Model Airplane News
February 2021