શું છે શેરડીની ખેતી પાછળનું ગણિત?

વધુ વળતર રળી આપતા હોવા છતાં આ પાકનું વાવેતર ઓછું થઈ રહ્યું છે. બીજી બાજુ, ખેડૂતોને એમની ઊપજના ભાવ સામે પણ વાંધો છે.

- અરવિંદ ગોંડલિયા (સુરત)

મોંઘવારી તો જુઓ... દરેક ચીજના ભાવ વધી રહ્યા છે. પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ખાવાના તેલમાં તો ભડાકા છે... આવા સમયે આટલો વધારો કેમ ચાલે?

૧૫ મહિનાનું રોકાણ, સખત મહેનત, મોંઘાં થયેલાં ખેતીનાં સાધનો, બિયારણ, ખાતર, મજૂરી, વીજળી, શેરડીનો ભાવવધારો હજી વધારે હોવો જ જોઈએ...

ભાઈ, કેટલાંય વર્ષોથી શેરડી પકવીએ છીએ. અમારી સુગર ફેક્ટરીમાં પડતા ભાવથી સંતુષ્ટ છીએ...

સુગર ફેક્ટરીએ એની નીતિમાં પણ સુધારા કરવા જોઈએ, જેથી ખેડૂતોને વધુ પોષણક્ષમ ભાવ મળી શકે...

આવી સકારાત્મક અને નકારાત્મક એમ બન્ને પ્રકારની વાત અત્યારે શેરડી પકવતા દક્ષિણ ગુજરાતના ખેડૂતોમાં ચાલી રહી છે. સુગર ફૅક્ટરી શેરડીના ભાવ જાહેર કરે એ દિવસ શેરડીના ખેડૂતોની આખા વર્ષની આજીવિકા અને સાથે ખુશ થવું કે રડવા બેસવું એ નક્કી કરે છે.

થોડા દિવસ પહેલાં દક્ષિણ ગુજરાતની સુગર મિલોએ ગત વર્ષની સરખામણીમાં ટનદીઠ રૂપિયા ૨૦થી ૨૦૦ સુધીનો વધારો કર્યો, જેને કારણે ખેડૂતોમાં ક્યાંક ખુશી તો ક્યાંક ગમનો માહોલ છે. ત્યારે ચાલો, દક્ષિણ ગુજરાતની શેરડીની ખેતી અને સુગર ફૅક્ટરીઓનો ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટ તપાસીએ...

દક્ષિણ ગુજરાતમાં મુખ્ય રોકડિયા પાક તરીકે શેરડીનું વાવેતર થાય છે. બીજા પાકની સરખામણીમાં એ વધુ વળતર આપે છે. અહીં વાર્ષિક એક કરોડ ટન જેટલી શેરડીનું ઉત્પાદન છે. એમાંથી વાર્ષિક ૧૦ લાખ ટન ખાંડ બને છે તો સાથે એની બાય-પ્રોડક્ટ રૂપે મોલાસિસ, ઈથેનોલ, બગાસ, પ્રેસમડ, વગેરેની પણ આવક મળે છે. શેરડીનાં પિલાણ દરમિયાન નીકળતી બગાસ થકી જ મિલમાં આખી સીઝનની વીજળી મળી રહે છે.

ગુજરાતમાં વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪માં ૧,૩૪,૬૦૧ હેક્ટર જમીનમાં શેરડીનું વાવેતર થયું હતું, જેમાંથી હેક્ટરદીઠ સરેરાશ ૭૪.૧૯ ટન પાક મળ્યો. ગયા વર્ષની સરખામણીએ પાંચ ટકા ઓછો છે.

આમ તો દર વર્ષે શેરડીનું વાવેતર ઓછું ને ઓછું થવા લાગ્યું છે. દક્ષિણ ગુજરાતમાં બારડોલી, ગણદેવી, મઢી, ચલથાણ, સાયણ, કામરેજ સહિતનાં સ્થળે ૧૨-૧૩ જેટલી સુગર ફૅક્ટરી કાર્યરત છે. આ તમામ સુગર મિલે આગામી વર્ષ માટે શેરડીના ભાવ જાહેર કર્યા. જો કે અપેક્ષા મુજબના ભાવ મળ્યા નથી એવો સૂર ખેડૂતોનો છે.